Bestuurlijke hoofdlijnen

Met deze jaarstukken presenteert het college zijn laatste financiële en inhoudelijke verantwoording over 2025, als afsluiting van een bestuursperiode waarin grote maatschappelijke opgaven, zoals de woningbouwproductie en de energietransitie, zich nadrukkelijk lieten voelen én Zaanstad desondanks grote stappen heeft gezet. Dit jaar laat een beeld zien van een gemeente die stevig in beweging is, van inwoners en ondernemers die meedoen en betrokken zijn, en van partners die samen met ons de schouders onder maatschappelijke opgaven hebben gezet. Tegelijkertijd was het een jaar waarin landelijke (maar ook mondiale) ontwikkelingen, onzekerheden en complexiteit stevig voelbaar waren.
Daarom overheerst trots: op de resultaten die we samen hebben bereikt, op de manier waarop inwoners en partners zijn betrokken, en op de koers die is uitgezet voor de komende jaren. Deze jaarstukken ronden een periode af waarin Zaanstad zich verder heeft ontwikkeld tot een gemeente die groeit, vergroent en verbindt, met kracht in de uitvoering en oog voor kwetsbare inwoners.
In deze bestuurlijke hoofdlijnen worden de belangrijkste ontwikkelingen weergegeven langs de zeven centrale opgaven en biedt daarmee een illustratie van hetgeen Zaanstad in 2025 heeft gerealiseerd én welke fundamenten zijn gelegd voor de komende jaren.

Kansengelijkheid
Kinderen en jongeren stonden ook in 2025 centraal in deze opgave. Eén van de meest zichtbare ontwikkelingen was de groeiende deelname aan Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Door intensieve samenwerking tussen GGD, kinderopvang, bibliotheken en jeugdzorg zijn meer kinderen vroegtijdig bereikt. Dit is belangrijk, omdat het vroeg stimuleren van ontwikkeling het verschil kan maken in een leven. De versterkte ouderbetrokkenheid, door betere informatie en laagdrempelige contactmogelijkheden, heeft deze groei verder ondersteund.
Daarnaast werd een belangrijke stap gezet met het Zaanse pact voor schoolaanwezigheid en de uitvoering van de Zaanse Aanpak Schoolaanwezigheid. Structureel aanwezig zijn op school is essentieel voor de kansen van kinderen, en door beter samen te werken met scholen, leerplicht en hulpverlening wordt schooluitval teruggedrongen. De Onderwijs Jeugd Agenda, die dit jaar werd ontwikkeld, legt een sterke basis voor langdurige samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.
Inzet op armoedebestrijding, schuldenpreventie en maatschappelijke ondersteuning heeft in 2025 opnieuw concrete resultaten opgeleverd; zo hebben we inwoners bereikt met de introductie van de Voorzieningenwijzer. Hiermee kunnen inwoners zelf of met hulp van een professional checken of ze alle ondersteuning krijgen waar ze recht op hebben. Helaas lukte het ons nog onvoldoende om jeugdigen met een lichtere zorgvraag uit de zorg te houden.
De wijkteams zijn uitgebreid met extra capaciteit voor inkomensondersteuning, waardoor mensen sneller en beter geholpen worden. Door structurele inzet in Zaandam Oost leven inmiddels minder kinderen in armoede, een tastbare opbrengst van langdurige wijkgerichte inspanningen.
In de schuldhulpverlening hebben maatregelen geleid tot verdere professionalisering. Na het faillissement van de aanbieder van de Zaanse Pas heeft de gemeente tijdelijk de ondersteuning overgenomen; besluitvorming hierover volgt in 2026.
In het kader van de Wet inburgering konden inburgeraars sneller starten door procesverbeteringen, een belangrijke stap richting zelfstandigheid en participatie. Voor jongvolwassenen is gewerkt aan de implementatie van de Wet van School naar duurzaam werk, waarmee de overgang naar de arbeidsmarkt beter wordt begeleid.


Verstedelijking
Zaanstad is niet zomaar een gemeente in ontwikkeling: in het verlichten van de enorme druk op de woningmarkt presteert Zaanstad bovengemiddeld. In 2025 werd stevig ingezet op binnenstedelijke verdichting, wat resulteerde in de bouw van circa 1.000 nieuwe woningen. Dit aantal was ook begroot. De fundering van 321 woningen, zowel corporatiebezit (205) als particulier (116 tegenover 150 begroot), werd versterkt, waarmee het college de langlopende opgave rond funderingen verder vormgaf.
De Zaanse Omgevingsvisie is steeds vaker leidraad bij nieuwe gebiedsontwikkelingen, wat meer duidelijkheid geeft aan ontwikkelaars en partners. De overgang naar één omgevingsplan is in gang gezet.

In 2025 is een belangrijke basis gelegd voor de kwaliteit van de openbare ruimte dankzij de afronding van de Ontwerpaanpak Openbare Ruimte. Deze aanpak stelt ons in staat om kwaliteit te borgen bij de vervangingsinvesteringen openbare ruimte. Ook is de gemeente verder vergroend via het programma Vergroening van de Stad, dat voor het derde jaar leidde tot nieuwe initiatieven, van vogelbosjes tot het vergroenen van bedrijventerrein Westerspoor. En met projecten zoals De Belt, Groener Parkrijk en het vernieuwde ontvangstplein bij de Hempont is de vergroening steeds beter zichtbaar in de wijken.

De mobiliteitsopgave blijft uitdagend. Belangrijke infrastructuurprojecten, zoals de planstudie HOV ZaanIJ fase A, het project Avant, de afwaardering van de A7 tot stadsweg en de Rondweg Westerkoog, zijn in verschillende stadia van voorbereiding of besluitvorming. In totaal werd in de afgelopen jaren € 320 mln. geïnvesteerd in regionale en stedelijke (fiets)infrastructuur, grotendeels gefinancierd door externe partners. In 2025 is met een aantal omvangrijke subsidies een belangrijke basis gelegd voor de ontwikkeling van infrastructurele ingrepen en enkele gebiedsontwikkelingen, zoals de Achtersluispolder. De gemeenteraad verwierp de voorgestelde parkeervisie, wat vraagstukken voor de komende periode meebrengt. De zero-emissiezone is uitgesteld in afwachting van landelijke verplichtingen, maar de gemeente ontwikkelde wel de Zaanse Laadkaart, die inzicht geeft in huidige en toekomstige laadlocaties.

Duurzaamheid
Op het gebied van natuur en landschap stonden grote ruimtelijke en energieontwikkelingen centraal. De mogelijke komst van een 380 kV-hoogspanningsverbinding heeft grote gevolgen voor het buitengebied. Zaanstad verzet zich hiertegen. Samen met bewoners en partners is de vergroening versterkt. Bewonersinitiatieven uit 2024 zijn uitgevoerd en via het project Tuinrangers helpen vrijwilligers bewoners hun tuin te vergroenen. De transitie naar een klimaatneutraal Zaanstad en de beschikbaarheid van energie blijft urgent. Samen met de netbeheerder is gewerkt aan nieuwe elektriciteitsinfrastructuur, waaronder belangrijke middenspanningsleidingen en meerdere transformatorhuisjes. Met de netbeheerders en de Zaanse industrie zijn vervolgstappen gezet in de verkenning naar waterstof.

De plannen voor windturbines in het Noordzeekanaalgebied en nieuwe warmtenetten in het noorden en oosten van Zaanstad zijn in 2025 een stap dichterbij gebracht. Startnotities voor aardgasvrij Krommenie en Zaandam Oost vormen de basis voor gefaseerde besluitvorming. In Krommenie is bewust meer tijd genomen voor participatie, na bijeenkomsten waarin bewoners hun zorgen en wensen deelden.
De gemeente zette verder stappen richting circulariteit. De Circulaire Pop-Up in het centrum bleek een succes en vergrootte het bereik van circulaire ondernemers. De dienstverleningsovereenkomst met HVC voor huishoudelijk afval is verlengd en de voorbereidingen voor een nieuw grondstoffenplan liggen klaar. Op eigen grond blijft de gemeente inzetten op Parisproof bouwen en houtbouw, onder meer in Figaro en Oostzijderpark.

Gezondheid
In 2025 zijn grote stappen gezet in sport en preventie. De bouw van zwembad De Slag is gestart, sportpark Hoornseveld is vrijwel opgeleverd en voor het nieuwe complex van De Kraaien is begonnen met de bouw. Met verenigingen is een duurzaam beheermodel ingevoerd en de pilot Sport en Zorg heeft kwetsbare kinderen succesvol naar passend sportaanbod geleid.
Inmiddels is een stevige basis gelegd voor preventieve jeugdactiviteiten. In Zaandam Oost zijn gezondheidscoaches opgeleid. Daarnaast is gewerkt aan betere mondzorg voor jonge kinderen en zijn knelpunten in zorgtoegang opgehaald voor verdere uitwerking in 2026.

Binnen de jeugdhulp is de Hervormingsagenda Jeugd vertaald naar concreet beleid. Er is kritisch gekeken naar de inzet van specialistische zorg, waardoor jeugdteams en collectieve voorzieningen sterker zijn geworden. Door strakker te sturen op inkoop en naleving zijn verbeterplannen opgesteld en is waar nodig ingegrepen, waaronder het beëindigen van één contract. Inmiddels is de voorbereiding gestart voor de nieuwe inkoop voor 2027, met nadruk op kwaliteit én financiële houdbaarheid.

De jongvolwassenopvang aan de Klaas Katerstraat is geopend; de verbouwing aan de Boschjesstraat kent enige vertraging. Door stijgende dakloosheid zijn extra winterkoud-plekken gerealiseerd en is nauwer samengewerkt met partners. De dak- en thuislozentelling laat een stijging zien, wat aanleiding is voor een regionaal actieplan. Voor de nieuwe aanbestedingen Wmo en Beschermd Wonen (2028) zijn voorbereidingen in gang gezet. De evaluatie van Villa Westerweide bevestigt de meerwaarde, daarom zijn vervolgscenario’s ontwikkeld. Overlast in het centrum blijft een aandachtspunt. Regionaal en lokaal is gewerkt aan betere nazorg voor ex ‑ gedetineerden. Binnen de proeftuin Kind- en gezinsbescherming is de samenwerking tussen partners versterkt, en er zijn stappen gezet rond geweld in afhankelijkheidsrelaties en ondersteuning van mensen met onbegrepen gedrag.

Economie, kunst en cultuur
De Ruimtelijk Economische Strategie (RES) is afgerond en biedt onder meer perspectief voor bedrijventerreinen en ruimte voor werken in de wijk. De pilot intensivering Achtersluispolder is gestart.
De toekomst van de markten heeft een nieuwe impuls gekregen via verbeterd aanbod en vernieuwd beleid voor standplaatsen. Ondernemers zijn breed betrokken bij het nieuwe Beleidskader Detailhandel en de herziening van de horecacategorieën. Toerisme blijft groeien, niet alleen op en rond de Zaanse Schans maar ook in Zaandam en Wormerveer. Door betere spreiding, duidelijke informatie en samenwerking met ondernemers zijn bezoekers gestimuleerd lokale voorzieningen te benutten, wat bijdraagt aan levendigheid én economische waarde.
Ook op cultureel vlak is een basis voor de toekomst gelegd. Het visiebesluit voor het Centrum voor de Kunsten is genomen, en de huisvesting van het Zaantheater is onderzocht. Daarnaast zijn stappen gezet richting een poppodium in het Damgebied.
Een bijzonder moment dit jaar was Roze Zaterdag, dat 20.000 bezoekers trok en Zaanstad landelijk op de kaart zette als een inclusieve en gastvrije gemeente. Het evenement versterkte de verbinding in de gemeente en liet zien hoe diversiteit een kracht kan zijn.

Veiligheid
De opvang van vluchtelingen en statushouders bleef een grote opgave. De COA-locaties in de gemeente boden onderdak aan ongeveer 1.500 mensen. De invoering en latere verhoging van de wettelijke eigen bijdrage voor volwassen Oekraïners zorgde voor extra druk, maar de organisatie heeft deze veranderingen zorgvuldig begeleid.
Binnen zorg en veiligheid stond het versterken van ketensamenwerking centraal. Ondanks verhoogde inzet blijft overlast in het centrum een aandachtspunt; de samenwerking met partners is daarom verder geïntensiveerd. Ook werden stappen gezet voor betere nazorg voor ex ‑ gedetineerden en voor het versterken van de aanpak van onbegrepen gedrag.

In het veiligheidsdomein is daadkrachtig opgetreden. Met inzet van het team Wijkgerichte Overlast en het Interventieteam lagen de controles op ondermijning, malafide glazenwassers, het horecatoezicht en illegale prostitutie in 2025 aanzienlijk hoger dan de gestelde doelen. De inzet op woonfraude heeft geleid tot zichtbare interventies en stevige maatregelen. Binnen Jeugd en Veiligheid is gewerkt aan weerbaarheid van jongeren, onder andere binnen het Pact Zaandam Oost en Zaanstad Oost en de Zaanstad Noord aanpak.

Samenwerken aan Zaanstad
De organisatie heeft in 2025 veel geïnvesteerd in professionalisering. Zaanstad Open ondersteunt de actieve openbaarmaking en vergroot transparantie. De vernieuwde gemeentelijke website maakt informatie beter vindbaar en toegankelijk, iets wat direct zichtbaar is in de hogere tevredenheid onder inwoners.
De telefonische bereikbaarheid is gemeten via de nieuwe Klant Contact Monitor, wat gedetailleerdere inzichten geeft. En met de opening van het Gemeenteloket Zaanstad Noord is een belangrijke stap gezet om dienstverlening dichter bij inwoners te brengen. De gratis thuisbezorging van reisdocumenten heeft veel gemak opgeleverd voor inwoners.  
Met het programma Sturen in Zaanstad is een uniform sturingsproces ingevoerd, met duidelijke formats en overlegstructuren. De interne werkleidraad rond opdrachtgever-opdrachtgeverschap heeft gezorgd voor helderheid en de bestuurlijke opdrachtgevertafels zijn nu een vast onderdeel van samenwerking. Ook is de visie op gebiedsgericht werken vastgesteld.
Op het gebied van inclusieve organisatieontwikkeling is gewerkt aan competentiegericht werven en aan het actueel houden van het Inclusieve Taal- en Beeldkader. Met deze pilot zijn inmiddels 66 vacatures vervuld. In 2026 zal de pilot worden geëvalueerd.


Tot slot: een college dat terugkijkt met trots en vooruitkijkt met vertrouwen
De resultaten van 2025 laten een gemeente zien die veerkrachtig is, die groeit en die steeds beter in staat is complexe maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Het college sluit deze periode af met trots op wat is bereikt: sterkere jeugdvoorzieningen, meer groen, meer woningen, effectieve ondersteuning voor kwetsbare inwoners, betere samenwerking, een professionele organisatie en een zichtbare, inclusieve gemeente. We hebben dat als college niet alleen gedaan; de inzet van partners, bedrijven, instellingen en vooral inwoners vormt de basis voor het succes van veel opgaven.
Met deze jaarrekening geven we een beeld van waar Zaanstad staat, klaar voor een volgende fase, met een stevig fundament waarop kan worden voortgebouwd.