Financiën

Bedragen x € 1.000

Toelichting
Op het programma Verstedelijking resteert een positief saldo aan afwijkingen van € 2,61 mln. Dit saldo bestaat voor € 10,90 mln. uit lagere lasten, € 4,38 mln. uit lagere baten, € 11,92 mln. aan lagere toevoegingen aan reserves en € 15,83  mln. uit lagere onttrekkingen aan reserves. De afwijkingen worden hieronder toegelicht. Als de afwijking een relatie heeft met een ander programma dan staat dit aangegeven in de voorlaatste kolom.

Bedragen x € 1.000

Afwijkingen met een effect op het jaarrekeningresultaat
1. Realisatiestimulans
Het Rijk heeft een realisatiestimulans ontwikkeld. Op basis van de daarvoor gestelde criteria komen 445 woningen voor subsidie in aanmerking. De vergoeding bedraagt 7.000 euro per woning. Dit leidt tot hogere baten (€ 3,12 mln.).

2. Waterhuishoudingbeleid
In 2025 is voornamelijk ingezet op de voorbereiding op de investeringen in baggerwerken. Onder meer zijn profielen op de Zaan en Voorzaan verbreed en verdiept. Hierdoor is minder werk uitgevoerd in het baggeren van de watergangen in het stedelijk gebied, die via de exploitatie lopen. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,62 mln.).

3. Teruggave vastrecht openbare verlichting
Uit onderzoek van onze netbeheerder is gebleken dat Zaanstad recht heeft op teruggave van onterecht betaald vastrecht (€ 0,64 mln.). Een aantal voedingspunten ten behoeve van het geschakelde net voor openbare verlichting bleek onjuist geregistreerd bij de netbeheerder. Hierdoor is vastrecht berekend per lichtmast en niet per voedingspunt. Door deze fout zijn in sommige situaties twee facturatiestromen tegelijkertijd toegepast.

4. Vastgoed
De totale lasten zijn per saldo hoger vanwege meerkosten die zijn doorbelast aan gebruikers (€ 0,23 mln.), een toevoeging aan de voorziening voor juridische afwikkelingskosten erfpacht (€ 2,06 mln.) en kosten voor twee verkochte panden (€ 0,11 mln.), waarvan er in 2025 één is verkocht en geleverd. Daartegenover staan per saldo hogere baten vanwege niet begrote doorbelastingen aan gebruikers (€ 0,49 mln.), hogere huuropbrengsten (€ 0,24 mln.) en canonopbrengsten (€ 0,16 mln.), meer verkopen van grond (€ 0,07 mln.) en opbrengsten uit omzettingen van erfpacht naar voleigendom (€ 1,48 mln.).

5. Leges
Bij de Narap is een prognose van € 6,3 mln. afgegeven. In deze prognose waren meerdere aanvragen met hoge legesbedragen opgenomen, waarvan wij verwachtten dat de afhandeling in 2025 zou plaatsvinden. Deze aanvragen zijn echter niet allemaal afgehandeld en leiden tot lagere baten (€ 0,45 mln.). De omgevingsvergunningen voor de nog niet afgehandelde aanvragen worden in 2026 verleend. Hierdoor schuiven de bijbehorende legesopbrengsten ook door naar 2026.   

6. GAF
Ondanks een stijgende lijn zijn er in 2025 minder funderingen hersteld dan de doelstelling. Er is minder subsidie aangevraagd voor funderingsonderzoek. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,14 mln.). Daarnaast zijn er hogere baten (€ 0,33 mln.) uit een niet begrote ontvangst van SVN (€ 0,33 mln.). We hebben dit bedrag ontvangen, omdat het Rijk een deel van het risico overneemt als risicodrager. Tot voor kort waren de gemeenten risicodrager voor 25% van de verstrekte leningen.

7. Aanpak zwerfafval
De lasten zijn hoger (€ 0,11 mln.) als gevolg van de benodigde vervanging van prullenbakken, die niet in de begroting was geraamd.
Daarnaast zijn per saldo minder baten (€ 0,24 mln.) ontvangen. Voor de jaren 2023 tot en met 2025 was een opbrengst van in totaal € 0,38 mln. aan zwerfafvalvergoedingen begroot. De werkelijk ontvangen vergoedingen over 2023 en 2024 zijn lager uitgevallen. Dit wordt veroorzaakt doordat het grootste deel van het aangetroffen zwerfafval bestaat uit sigarettenverpakkingen, welke afkomstig zijn uit het buitenland. Daarvoor wordt geen vergoeding ontvangen. Dit leidt tot een nadeel van € 0,17 mln. Uit voorzichtigheid is de nog te ontvangen vergoeding over 2025, die in 2026 wordt uitgekeerd, ook lager € 0,07 mln. lager ingeboekt.

8. Wonen
Het Rijk heeft een bijdrage verstrekt voor het invoeren van het Meldpunt goed verhuurderschap. De lasten bij de Wet Goed Verhuur en Woonruimteverdeling zijn € 0,21 mln. lager dan begroot, omdat bewoners nog niet altijd bekend zijn met het Meldpunt. Daarnaast loopt de uitvoering van de woonvisie iets achter, waardoor de lasten € 0,11 mln. lager zijn.
9. Beeldkwaliteit openbare ruimte
Door weersomstandigheden zijn extra werkzaamheden uitgevoerd om te voldoen aan de bestuurlijk vastgestelde beeldkwaliteit. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,3 mln.).

10. Wegen
Er ontstaan hogere lasten voor noodzakelijk onderhoud van wegen als gevolg van vertraging in de vervanging van wegen wegen, wortelopdruk en nutswerkzaamheden (€ 0,27 mln.). Daarnaast is minder ingehuurd om de nutswerkzaamheden te begeleiden. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,05 mln.). Voor verjonging van asfalt was exploitatiebudget beschikbaar gesteld , maar omdat dit levensduurverlengend is, wordt dit geactiveerd. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,16 mln.). De hogere baten ontstaan uit ontvangen uitkeringen schadevergoedingen (€ 0,08 mln.) en hogere incidentele baten door uitrol van glasvezelnetwerk (€ 0,23 mln.) .

11. Vergunningen openbare ruimte
Er zijn meer vergunningen afgegeven dan begroot. Dit leidt tot hogere baten (€ 0,24 mln.).

12. Verbeteren kwaliteit woningvoorraad
Door personeelsverloop en het moeilijk kunnen invullen van vacatures zijn de lasten lager (€ 0,21 mln.). Inmiddels is het gelukt om de bezetting weer op sterkte te krijgen. Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan het Transformatiefonds (€ 0,19 mln.).

13. Bereikbaarheid kleine infra
Door de bouw van woningen in Zaanstad neemt de druk op de openbare ruimte en daarmee mobiliteit toe. De middelen nemen niet evenredig toe. Wij hebben in 2025 in meer gebieden betaald parkeren ingevoerd. Hiervoor waren geen middelen beschikbaar voor personele capaciteit en materialen. Dit leidt tot hoger lasten (€ 0,07 mln.) Ook is een voorziening getroffen (€ 0,28 mln.) voor Gouwpark voor het aanleggen van 30 parkeerplaatsen. Daarnaast heeft Zaanstad in 2025 extra subsidies ontvangen voor de uitvoering CDOKE en het veiliger maken van schoolzones. Dit leidt tot hoger baten (€ 0,17 mln.).

14. Tractie
Vervangen tractiemiddelen zijn ingeruild en/of verkocht. Dit leidt tot incidenteel hogere baten (€ 0,15 mln.).

15. Uitvoeren Nautisch Beheer
De hogere lasten bestaan met name uit niet voorziene reparaties aan de vaartuigen (€ 0,13 mln.). Door een groter verbruik van de beschikbare ligplaatsen zijn de baten hoger (€ 0,18 mln.).

16. Integraal onderhoud openbare ruimte
Er zijn meer huisaansluitingen op het riool gerealiseerd. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,11 mln.). Hiertegenover staan ook hogere baten, omdat de kosten worden doorbelast aan de aanvrager (€ 0,11 mln.). Daarnaast zijn hogere kosten gemaakt voor het opruimen van oliesporen na ongevallen  (€ 0,06 mln.). Deze kosten zijn deels verhaald op derden. Dit leidt tot hogere baten (€ 0,01 mln.).

17. Investeringsfonds en reserve afschrijvingslasten
Door vertraagde en/of niet afgeronde investeringsprojecten is de onttrekking aan het Investeringsfonds lager (€ 11,11 mln.). Daartegenover staat een lagere toevoeging aan de reserve afschrijvingslasten (€ 11,11 mln.). Hiervoor verwijzen we naar de bijlage Investeringen van de jaarstukken..
Ook is er een lagere toevoeging (€ 0,33 mln.) aan de reserve afschrijvingslasten vanuit het programma vergroening en biodiversiteit. De lagere onttrekking aan de reserve vergroening en biodiversiteit (€ 0,33 mln.) die hier tegenover staat, is verantwoord onder het programma Duurzaamheid.

Daarnaast is er ook een lagere onttrekking aan het Investeringsfonds door vertraging bij de bouw van sportpark Hoornse veld (€ 2,20 mln.). Daartegenover staan lagere lasten op het programma Gezondheid. Ook is er vertraging bij sportpark Omzoom (€ 0,23 mln.) en onderbesteding op een aantal overige exploitatiebijdragen (€ 0,02 mln.), waardoor er minder onttrokken is aan het Investeringsfonds.

18. Toerekening capaciteit
Via de kostenverdeling zijn de apparaatslasten en -baten verdeeld. De apparaatslasten binnen dit programma zijn per saldo lager dan de apparaatsbaten. Voor een toelichting hierop wordt verwezen naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

19 Overige kleine verschillen
Het restant aan hogere lasten (€ 0,18 mln.), lagere baten (€ 0,09 mln.), hogere toevoegingen aan reserves (€ 0,01 mln.) en lagere onttrekkingen aan reserves (€ 0,13 mln.) worden verklaard door overige diverse kleine afwijkingen binnen dit programma (zie ook programma Duurzaamheid).


Afwijkingen met saldo neutraal effect op het jaarrekeningresultaat
A. Gebiedsontwikkeling
Op de gebiedsontwikkeling ontstaan lagere lasten (€ 9,88 mln.), lagere baten (€ 9,95 mln.), lagere toevoegingen aan reserves (€ 0,97 mln.) en lagere onttrekkingen aan reserves (€ 0,90 mln.).
Het overgrote deel van deze afwijkingen wordt verklaard in het MPG 26.1.

B. Riolen
Per saldo ontstaan lagere lasten (€ 0,77 mln.). Dit is het gevolg van minder onderhoud en aanbestedingen (€ 0,5 mln.), minder voorstudies en lagere uitgaven voor gebruiksovereenkomsten (€ 0,16 mln.) en minder kwijtschelding (€ 0,11 mln.). Daartegenover staan lagere baten (€ 0,77 mln.), waarvoor geen onttrekking aan de egalisatievoorziening riolering heeft plaatsgevonden.

C. Versnelling woningbouw
In 2025 zijn alleen enkele verkenningen uitgevoerd. De diverse projecten komen tot uitvoering in 2026. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,51 mln.). Daartegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve Versnellen woningbouw (€ 0.51 mln.).

D. Regiodeal II
De lasten Super Snel Schoon Team zijn conform begroting gerealiseerd en de dekking vanuit de Regiodeal II is bij de afdeling afgewikkeld.

E. PRI Egalisatie budget
De lasten van de PRI (Prioritering Ruimtelijke Investering) zijn € 0,2 mln. lager dan begroot. Daartegenover staat een hogere toevoeging aan de reserve PRI-egalisatie (€ 0,2 mln.). Daarnaast zijn de baten bij modulair wonen en Jasperstraat hoger (€ 0,28 mln.). Ook dit leidt tot een hogere toevoeging aan de reserve PRI-egalisatie (€ 0,28 mln.). Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar het MPG 26.1.

F. Woningbouw Impuls (WBI)
De kosten voor beleidsintensivering Mobiliteit zijn lager (€ 0,12 mln.).  Daarnaast ontstaan diverse kleine andere onderschrijdingen (€ 0,26 mln.). Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve Transformatiefonds (€ 0,38 mln.).

G. Wettelijke taken woonwagens
De uitbreiding van standplaatsen kent een complexe problematiek. Dit heeft geleid tot vertraging in de voorbereiding, besluitvorming en uitvoering. Het project vertraagt naar 2026. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,18 mln.). Daartegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve (€ 0,18 mln.).

H. Regiodeal I
De opvolging van aanbevelingen vanuit het ontwerponderzoek heeft opstarttijd nodig en wordt gerealiseerd in 2026. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,15 mln.). Hiertegenover staan ook lagere baten vanuit de Regiodeal (€ 0,15 mln.). Daarnaast zijn de lasten voor het Waterspelen in het Darwinpark gedekt vanuit andere middelen. Dat leidt tot lagere lasten (€ 0,07 mln.) Daarnaast is de bijdrage aan de investering Noorder IJplas lager uitgevallen (€ 0,03 mln.). Hier tegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve Regiodeal op het programma Kansengelijkheid.