Product 3.1 Klimaatbestendige, groene en gezonde omgeving
Toelichting op product
Met klimaatadaptatie spelen we in op de negatieve effecten van het veranderende klimaat. Om de klimaatbestendige gemeente voor 2050 te realiseren, werkt de gemeente samen met inwoners, bedrijven, scholen, corporaties en andere organisaties. Samen passen we de fysieke bebouwde omgeving aan en passen we ons gedrag aan op de klimaatscenario’s van het KNMI. De gemeente zelf zet de stap naar klimaatadaptie met het Zaanse Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2021-2026 en de Aanpak Vergroening van de Stad, met de daarbij horende Uitvoeringsprogramma’s vergroening Zaanstad. Wij hanteren vijf sporen: bestaande stad, nieuwe stad, landschap, stimuleren van klimaatbestendig handelen en het realiseren van koppelkansen. Met de vergroening van de stad zetten we in op het beschermen en het versterken van de biodiversiteit. In 2026 is de doelstelling dat de gemeente in al haar werkprocessen klimaatadaptief handelt. Dit betekent dat binnen elke gemeentelijke opgave vanaf 2026 ook de nodige inspanning is meegenomen voor aanpassing van die opgave aan het veranderende klimaat. Zaanstad voert het Uitvoeringsprogramma Groen- en Waterplan uit om de recreatieve bereikbaarheid en toegankelijkheid te verbeteren. Ook willen we de kernkwaliteiten van het buitengebied en van het groen in het stedelijk gebied versterken. De maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied - en daarmee de transitie van de agrarische sector - pakken we integraal en samenhangend op in gebiedsprocessen. De Gebiedsvisie polder Westzaan is daar een goed voorbeeld van. Om de natuur te beschermen en ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk te maken, wil Zaanstad een bijdrage verlenen aan het verlagen van de stikstofdepositie. Een deel van de natuur in de Zaanse en omliggende N2000-gebieden is hiervoor gevoelig. De relatief hoge stikstofdepositie in onze N2000-gebieden is niet alleen schadelijk voor de natuur. Het belemmert ook ruimtelijke economische ontwikkelingen die een netto verhoging van stikstofdepositie tot gevolg hebben. In het kader van het programma ‘Grip op Stikstof’ heeft Zaanstad een inventarisatie uitgevoerd naar de stikstofimpact van individuele bronnen en van ruimtelijke economische projecten. De resultaten daarvan zijn verwerkt in de zogenaamde stikstoftool. Om de milieukwaliteit te verbeteren, voeren we de maatregelen uit het Actieplan Geluid en het Actieplan Luchtkwaliteit uit en worden bodemonderzoeken en –saneringen uitgevoerd. De aanpak van diffuus lood in de bodem ronden we af. Na afronding van de Evaluatie geurbeleid actualiseren we het Zaans geurbeleid. Zaanstad ligt onder de aanvliegroutes van Schiphol. Om de hinder daarvan terug te dringen neemt Zaanstad deel aan de Bestuurlijke Regietafel Schiphol. Zaanstad wil geen nachtvluchten meer. Omdat de gemeente onder de Omgevingswet meer afwegingsvrijheid krijgt binnen de omgevingskwaliteit, die zij aanvaardbaar vindt, voeren we meer overleg met de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. |
|---|
Naam | Realisatie 2022 | Realisatie 2023 | Realisatie 2024 | Realisatie 2025 | Begroting 2025 | Streef- | Bron |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Areaal verharding dat omgevormd wordt naar groen | nb | 9.000 m2 | 11.400 m2 | 6.500 m2 | 11.000 m2 | 15.000 m2 | Gemeentelijke registratie |
Aantal ontmoetingsplekken dat ingericht wordt als koelteplek | nb | 18 | 11 | 20 | 15 | 15 | Gemeentelijke registratie |
Gemiddelde kroonbedekkingspercentage | 19% | 20% | 20% | nb | 22% | 22,0% | Gemeentelijke registratie |
Ontwikkeling biodiversiteit (Aantal meetpunten met een goede score (4 of 5) op het aantal nectarplanten | nb | 0 (start in 2024) | 11 | 7 | 10 | 10 | Gemeentelijke registratie (meetnet) / Nectar index |
Luchtkwaliteit: fijnstof (PM10) / stikstofdioxide *cijfers 2023 worden geleverd in het najaar. | 16 - 20 µg/m3 | 14 - 15 µg/m3 | 14 - 16 µg/m3 | nb | 16 – 19 µg/m3 | 15 – 19 µg/m3 | GGD Amsterdam |
Luchtkwaliteit: stikstofdioxide | 18 – 24 µg/m3 | 16 – 21 µg/m3 | 15 - 20 µg/m3 | nb | 16 – 22 µg/m3 | 14 - 20 µg/m3 | GGD Amsterdam |
Toelichting indicatoren
Areaal verharding dat omgevormd wordt naar groen
Dit betreft een combinatie van MIP-projecten, eigenstandige vergroeningsprojecten en inzet van particulieren vanuit de tegelophaalservice. Enkele projecten liepen vertraging op door bezwaren, ruimtegebrek of een tekort aan projectleiders. Dit verklaart een daling van circa 2.000 m2 ten opzichte van 2024.
Bij de tegelophaalservice zijn sinds 2025 twee zaken veranderd: actieve communicatie leidde tot meer aanmeldingen (159). Ook is het aanmeldingsproces meer geautomatiseerd, waardoor minder mensen voor- en na foto’s deelden over het aantal m2 dat zij aanboden. Dat verklaart een daling van ruim 2.000 m2 ten opzichte van 2024.
Aantal ontmoetingsplekken dat ingericht wordt als koelteplek
De realisatie was hoger dan gemiddeld. Naast de speelplekken en schoolpleinen, zijn verschillende projecten gerealiseerd, waar het boomkroonbedekkingspercentage in het ontwerp op 30% ligt. Bijvoorbeeld de Zaanweg, beide pontpleinen en het Elsbroek- en Geersbroekplantsoen.
Gemiddelde (boom)kroonbedekkingspercentage
De boomkroonbedekking meten we om het jaar. De laatste meetcijfers zijn van de zomer 2025. De luchtfoto’s worden geanalyseerd en een rapportage volgt medio 2026.
Ontwikkeling biodiversiteit
Zaanstad is in 2023 begonnen met een ander maaibeheer om de biodiversiteit te verbeteren. Op verschillende plekken wordt gemeten wat het effect is. Op meerdere locaties groeit inmiddels een goede variatie aan planten. Door werkzaamheden kon op sommige plekken tijdelijk niet worden gemeten. In vergelijking met vorig jaar zijn meerdere locaties verbeterd door het nieuwe maaibeheer. Op een paar plekken is de situatie minder goed, bijvoorbeeld door droogte, recent maaien of sterke groei van riet. Over het geheel genomen is er sprake van verbetering.
Luchtkwaliteit
De meetgegevens voor 2024 zijn bekend geworden in het najaar van 2025. De luchtkwaliteit is in 2024 vergelijkbaar met 2023 voor stikstof en fijnstof (PM10). Voor het kleinere fijnstof (PM2,5) is sprake van een verbetering op het meetstation in Zaandam. De luchtkwaliteitscijfers 2025 zijn pas in het najaar 2026 bekend.
Terugblik op speerpunten 2025
De groene leefomgeving
Een zichtbaar groener Zaanstad
Het programma Vergroening van de Stad gaf voor het derde jaar een impuls aan het zichtbaar en projectmatig vergroenen van Zaanstad. Het uitvoeringsprogramma 2025 richtte zich op projecten die voortkomen uit bewonersinitiatieven en samenwerkingen met een breed scala aan partijen – van individuele bewoners tot lokale ondernemers, NS/Prorail en met verschillende fondsen. Er zijn 11 projecten gerealiseerd of in uitvoering. Er is een schop in de grond gegaan bij de Belt, Groener Parkrijk, de aanleg van vogelbosjes, op het Sacharov- en Trefplein en het ontvangstplein voor de Hempont. Twintig projecten zitten in de ontwerpfase. Op sommige plekken liep het werk vertraging op. Dit kwam door bezwaren van bewoners, te weinig ruimte (Russische buurt) of een tekort aan personeel.
Vergroenen doen we samen
De vier bewonersinitiatieven uit de ideeënmarkt van 2024 zijn uitgevoerd. Een voorbeeld is het Elsbroekplantsoen. Met het nieuwe project ‘Tuinrangers’ zijn vrijwilligers opgeleid om andere bewoners te helpen bij het vergroenen van hun tuin. Samen met de Green Business Club is een project gestart om bedrijventerrein Westerspoor groener te maken.
Robuuste natuur voor meer biodiversiteit
De overkoepelende ‘Aanpak biodiversiteit’ is afgerond, maar moet nog worden vastgesteld.
Aantrekkelijk landschap in de buitengebieden onder druk
In het buitengebied zorgt de mogelijke komst van een nieuwe hoogspanningsverbinding (380 kv) en een station voor negatieve effecten op gezondheid, leefomgeving, landschap en natuur. De Provincie Noord-Holland heeft hiervoor de polder Assendelft aangewezen in het regioadvies aan het Rijk. Zaanstad is hiertegen en zet ook in op ruime compensatie.
Daarnaast heeft TenneT bekend gemaakt de bestaande hoogspanningslijn in Zaanstad te gaan verzwaren. Dit heeft tijdelijke gevolgen door bouwwerkzaamheden en blijvende gevolgen voor woningbouw en gezondheid door grotere magneetvelden. Zaanstad wil meer grip krijgen op alle ontwikkelingen rond de energie-infrastructuur en werkt daarom aan één samenhangende aanpak.
Gebiedsprocessen
Door de ontwikkelingen rond de 380 kV-lijn zijn netwerkbijeenkomsten gestart in de polder Assendelft. Deze werden goed bezocht. De aanpak van de motie versnellen gebiedsproces polder Assendelft wordt nog uitgewerkt. In de Krommenieër Woudpolder zijn de pachtcontracten aangepast om de biodiversiteit te verbeteren. Een apart gebiedsproces is daar niet meer nodig.
Voor de polder Westzaan zijn samenwerkingsafspraken vastgelegd.
ZNMC
De circulaire nieuwbouw van het milieu- en educatiecentrum ZNMC in het Darwinpark bracht door onvoorziene omstandigheden hogere kosten met zich mee dan eerder geraamd. Om de realisatie mogelijk te maken, is medio 2025 een aanvullende financiering beschikbaar gesteld. De resultaten van het onderzoek naar een duurzame toekomst voor de stichting en het gebouwbeheer zijn begin 2026 bekend.
Recreatieschappen
Het recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer heeft een concept-liquidatieplan opgesteld en gekozen voor een zogenoemde warme liquidatie. Dat vergt meerdere jaren om tot ontbinding te komen. Sinds het najaar heeft de provincie de regie overgenomen om het proces toch te versnellen. Daarbij is de inzet zo veel mogelijk verkoop van gronden aan derden.
De resultaten van het haalbaarheidsonderzoek naar het onderbrengen van Jagersveld bij recreatieschap Twiske-Waterland (motie juli 2023) zijn gereed, met besluitvorming begin 2026.
De klimaatbestendige leefomgeving
Klimaatadaptatie openbare ruimte: meer grip op maatregelen en kosten wateroverlast
Het onderzoek naar wateroverlast in laaggelegen wijken is grotendeels afgerond. Er is in beeld gebracht welke maatregelen genomen kunnen worden en wat de kosten daarvan zijn. Op basis hiervan kan een uitvoeringsstrategie worden opgesteld.
Agenda groenblauw
Voor een meer integrale blik op de gehele subopgave, is gewerkt aan een strategische agenda groenblauw. Deze vertelt het samenhangende verhaal (opgave en urgentie) en biedt een aanzet tot een mogelijk nieuw vierjarig uitvoeringsprogramma 2026 – 2029. De snellere klimaatverandering en de gevolgen voor de gemeente spelen hierbij een belangrijke rol.
De gezonde leefomgeving
Regie ondergrond en ruimteclaims ambities
De bestuursopdracht voor regie op de ondergrond is uitgewerkt in een onderzoek met bijbehorende maatregelen. Vaststelling is gepland in het voorjaar van 2026.
Een gezonde stad
Het actieplan luchtkwaliteit is geëvalueerd (raadsinformatiebrief 9175501). Hieruit blijkt dat de uitvoering deels volgens planning verloopt. Schonere mobiliteit vraagt blijvende inzet. Voor het meten van de luchtkwaliteit is een nieuw contract gesloten met de GGD. Vanaf 2026 wordt ook ultrafijnstof gemeten.
Voor nieuw geurbeleid werkt Zaanstad samen met de provincie en de gemeente Amsterdam. De nieuwe landelijke richtlijn voor geur is hierbij leidend. Met bewoners van Westzaan-Zuid en Nauerna zijn we in gesprek over de toegenomen overlast vanuit het Noordzeekanaalgebied.
De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied had een onderbesteding. Minder inzet was nodig op graven en saneren van de bodem en milieuadvies.