Product 4.3 Maatschappelijke ondersteuning en ouder worden
Toelichting op product
We willen dat Zaankanters van alle leeftijden kunnen meedoen in de samenleving. Soms is daar hulp bij nodig. Wij spannen ons daarom extra in voor de wijken en de inwoners die ondersteuning het meest nodig hebben. Zoals mantelzorgers, ouderen in kwetsbare situaties, inwoners die psychisch kwetsbaar zijn en dak- en thuislozen. Daarbij streven we naar gelijke kansen voor iedereen. Vergrijzing en het streven om inwoners in kwetsbare situaties zo veel en zo lang mogelijk thuis, in de wijken, te ondersteunen, zorgen voor een financiële uitdaging. Ook de krapte op de arbeidsmarkt en de tekorten in de zorg dwingen ons tot aanpassingen. Dat betekent dat we meer een beroep doen op inwoners, bijvoorbeeld als goede buur, vrijwilliger of als mantelzorger. We zijn ons bewust van de maatschappelijke consequenties hiervan. Wij ondersteunen daarom vrijwilligers(organisaties) en laten mantelzorgers er niet alleen voor staan. Dak- en thuisloosheid is per definitie een ongezonde leefomstandigheid. We zetten in op het voorkomen hiervan en bieden daarnaast een passende aanpak gericht op het (zelfstandig) wonen met begeleiding. Samen met partners in de gemeente streven we ernaar dat onze ouderen zo lang mogelijk prettig, veilig en gezond blijven wonen in de eigen wijk. Dat vraagt om passende woonruimte en de nabijheid van welzijn, ontmoetingsmogelijkheden en ondersteuning. Omdat de opgave voor gezondheid niet stopt bij onze gemeentegrenzen, investeren we in de samenwerking in de regio. Binnen de regionale en lokale uitwerking van het IZA (integraal zorgakkoord), GALA (gezond en actief leven akkoord) en het regionale programma GOUD (specifiek gericht op betere zorg voor ouderen vanuit de thema’s ‘gezond blijven en zelfstandig wonen’, ‘goed herstel en voorkomen van acute zorg’ en ‘leven met langdurige zorg’) werken we regionaal samen aan betere, toekomstbestendige en betaalbare zorg. Daarnaast participeren we in het regionale Netwerk Dementie en werken we regionaal samen in de aanpak van ggz-problematiek. |
|---|
Naam | Realisatie 2022 | Realisatie 2023 | Realisatie 2024 | Realisatie 2025 | Begroting 2025 | Streef- | Bron |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
% Dat vindt voldoende contacten met andere mensen te hebben | 75% | 75% | 73% | 71% | 75% | 76% | Zaanpeiling |
% Dat mantelzorg als zware belasting ervaart | 14% | 17% | 18% | 11% | 17% | 17% | Zaanpeiling |
Toelichting indicatoren
% Dat vindt voldoende contacten met andere mensen te hebben
Na corona zagen we een kleine verbetering in het voorkomen van eenzaamheid (het aantal mensen dat vindt voldoende contacten met anderen te hebben). Helaas bleek vorig jaar al dat deze trend niet heeft doorgezet. Ook in 2025 is het percentage iets verder gedaald. Mogelijk hangt dit samen met maatschappelijke ontwikkelingen, zoals onrust in de wereld, oplopende kosten (inflatie), langer thuiswonen en minder vrijwilligers.
% Dat mantelzorg als zware belasting ervaart
Het percentage mantelzorgers dat aangeeft zich zwaar belast te voelen, is beduidend lager dan vorig jaar. Afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in mantelzorgers en mantelzorgondersteuning, zowel in de regio als in de gemeente. Toch is niet te zeggen dat we daar nu ook positieve effecten van zien. Onze inschatting was dat met deze investeringen een lichte stijging van het aantal zwaar belaste mantelzorgers het maximaal haalbare zou zijn.
Het aantal mantelzorgers in de Zaanpeiling 2025 was relatief laag (131). Mogelijk zijn de uitkomsten van dergelijke kleine groep respondenten minder betrouwbaar. De Zaanpeiling 2026 betreft een grotere steekproef, waardoor de cijfers waarschijnlijk een hogere betrouwbaarheid gaan hebben. We monitoren deze indicator daarom één jaar.
Terugblik op speerpunten 2025
Maatschappelijke opvang
1. Vernieuwing maatschappelijke opvang
De locatie aan de Klaas Katerstraat is opgeleverd als nieuwe opvang voor jongvolwassen dak- en thuislozen. Dit is een mijlpaal in de MO-vernieuwing.
2. ETHOS-telling
In oktober 2025 zijn de uitkomsten bekend geworden en die zijn zorgelijk. In de regio Zaanstreek zijn in totaal 998 dak- en thuislozen geteld, waarvan 151 minderjarige kinderen. Er wordt een regionaal plan van aanpak dakloosheid opgesteld.
3. Winterkoude regeling (WKR)
Vanwege de landelijke toename van mensen die dakloos zijn, hebben wij twintig extra plekken gecreëerd. Alle in totaal 30 plekken zijn bezet geweest. Hierin is een nauwe samenwerking ontstaan tussen het Leger des Heils en de Regenbooggroep betreffende de WKR.
4. Aanbesteding Beschermd Wonen (BW) / Maatschappelijke Opvang (MO)
Er is een uitgebreide evaluatie uitgevoerd op de verschillende onderdelen van BW en MO. De opbrengsten worden in het eerste kwartaal van 2026 gedeeld. Er wordt een verkenning uitgevoerd óf, en zo ja op welke termijn, we regionaal kunnen samenwerken op het vlak van de aanbesteding en inkoop van zowel MO als BW. Hierom is besloten om het aanbestedingstraject voor Zaanstad en Over-gemeenten uit te stellen naar de ingangsdatum 1 januari 2028.
5. Doordecentralisatie Beschermd Wonen (BW)
De doordecentralisatie BW is weer uitgesteld naar 1 januari 2027. Alle gemeenten worden dan verantwoordelijk voor inwoners die beschermd wonen nodig hebben, met focus op ondersteuning thuis. We zijn gestart met het ontwikkelen van een dienstverleningsovereenkomst in samenwerking met de Over-gemeenten.
6. GGZ in de wijk
We willen de aanpak van de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) in de wijk evalueren. Daarom zijn we gestart met een onderzoek hiernaar.
Afloop opdracht Sociale Wijkteams
Aangezien de aanbestede opdracht voor de uitvoering van de sociale wijkteams afloopt op 31 december 2026 is besloten om dit quasi in te besteden per 1 januari 2027 en dit onder te brengen bij de bestaande Stichting Jeugdteam, die daartoe omgevormd wordt.
Uitvoeren Actieplan mantelzorg
Het stedelijk mantelzorgteam zette in op het bereiken van mantelzorgers, het organiseren van activiteiten voor volwassen en jonge mantelzorgers en startte met het vormgeven van vrijwillige respijtzorg.
Aanbesteding Wmo maatwerk
Inwoners die langdurig onvoldoende zelfredzaam zijn, kunnen hulp en ondersteuning krijgen. Zaanstad sluit daarvoor contracten af met zorgaanbieders. De contracten voor huishoudelijke hulp, ambulante begeleiding en dagbesteding eindigen op 1 januari 2027. In 2025 is de aanbesteding van Wmo-maatwerk voorbereid.
Uitvoeringsagenda Woonzorgopgave
Om een start te maken met de transformatie binnen wonen en zorg is een subsidie SPUK (specifieke uitkering) DOS 2025 aangevraagd voor de laatste maanden van het jaar. De eerste interventies konden daarmee worden ingezet.