Product 5.1 Kunst, cultuur en evenementen
Toelichting op product
We willen kunst en cultuur dichtbij voor iedereen. Door alle inwoners van Zaanstad in aanraking te laten komen met kunst en cultuur geven we iedereen de kans om zich persoonlijk, cultureel en maatschappelijk te ontwikkelen en stimuleren we ontmoeting en verbinding. Deze beleving start al op de basisschool waar we gaan voor een zo breed mogelijke cultuureducatie. Ook buiten de school kunnen inwoners dicht bij huis deelnemen door een laagdrempelig en divers aanbod van culturele (educatie)activiteiten. Met kunst in de openbare ruimte vragen we aandacht voor stedelijke en maatschappelijke vraagstukken. Zo bieden we onze inwoners een aantrekkelijke en uitdagende leefomgeving, waarmee zij zich verbonden voelen. De Zaanse kunst- en cultuursector bestaat uit grote culturele organisaties zoals het Zaantheater, het Zaans Museum en de bibliotheek, de amateurkunstverenigingen en alle kleine(re) culturele organisaties. Ook de culturele en creatieve makers en ondernemers vervullen een belangrijke functie, onder meer in het stimuleren van innovatie. We zetten ons in om cultureel Zaanstad een stevige basis te bieden, zodat de sector zich tot een diverse en veerkrachtige sector kan blijven ontwikkelen. Samen met de culturele partners werken we aan een inclusieve samenleving waarin iedereen volwaardig en in de eigen leefomgeving kan meedoen. Door culturele activiteiten en evenementen geven inwoners gezamenlijk invulling aan hun eigen én de Zaanse identiteit. Zo voelen zij zich trots op Zaanstad. |
|---|
Naam | Realisatie 2022 | Realisatie 2023 | Realisatie 2024 | Realisatie 2025 | Begroting 2025 | Streef- | Bron |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Positie van Zaanstad op cultuurindex | 37 | 32 | 32 | 32 | 30 | 28 | Atlas voor gemeenten |
Aantal locaties waarop kunst en cultuur beschikbaar is | 48 | 61 | 71 | 71 | 65 | 65 | Maatschappelijke voorzieningen kaart |
Percentage inwoners dat actief is op gebied van kunst en cultuur | 21% | 19% | 21% | 22% | 25% | 28% | Zaanpeiling |
Cultuurdeelname, percentage inwoners dat culturele instelling, evenementen en activiteiten bezoekt | nb | 59% | 56% | 64% | 60% | 65% | Zaanpeiling |
Toelichting indicatoren
Positie van Zaanstad op cultuurindex
In de Atlas voor gemeenten worden de grootste vijftig gemeenten op vijftig punten met elkaar vergeleken. Eén van de indicatoren binnen de woonaantrekkelijkheidsindex is ‘podiumkunsten en nachtcultuur’. Zaanstad staat hierin op een gedeelde plek 32, gebaseerd op een uitsplitsing in de categorieën toneel (plek 36), klassiek (36), pop (42) en dance (12). Op basis van het aantal inwoners is Zaanstad de 17e gemeente van Nederland. In verhouding tot de grootte van de gemeente scoort Zaanstad relatief laag, dit is te verklaren doordat Zaanstad in verhouding tot andere gemeentes relatief weinig budget besteedt aan kunst en cultuur.
Aantal locaties waarop kunst en cultuur beschikbaar is
In 2025 is er in verband met personeelstekort geen update gedaan van de nieuwe kunst- en cultuurlocaties op de maatschappelijke voorzieningenkaart. Naar verwachting is het aantal locaties inmiddels verder gestegen, waarmee het totaal in ieder geval minimaal op 71 uitkomt. We zien de afgelopen jaren een stijging in het aantal locaties en de streefwaarde wordt ruimschoots overschreden. Hier zijn verschillende oorzaken voor: er wordt steeds meer wijkgericht gewerkt en met de groei van de stad komen er nieuwe locaties bij. Tegelijkertijd krijgen we beter zicht op locaties waar, naast andere activiteiten, ook kunst & cultuur aangeboden of beoefend wordt.
Percentage inwoners dat actief is op gebied van kunst en cultuur
Het percentage inwoners dat actief is op het gebied van kunst en cultuur is iets gestegen, maar blijft onder de streefwaarde. Mogelijk is er meer niet-georganiseerde cultuurparticipatie (individueel, thuis, in de vrije tijd) dan blijkt uit de indicator.
Percentage inwoners dat culturele instelling, evenementen en activiteiten bezoekt
Het percentage inwoners dat een culturele instelling, evenementen en/of activiteiten bezoekt is een relatief nieuwe indicator die we sinds 2023 meten. Het is positief dat dit percentage in 2025 fors gestegen is. Dit is in lijn met de beleidsinspanningen om te werken aan een cultuuraanbod dat een zo groot mogelijk gedeelte van de Zaanse inwoners aanspreekt.
Terugblik op speerpunten 2025
De Uitvoeringsagenda Kunst en Cultuur 2023-2026 is geüpdatet voor de jaren 2025 en 2026 en er is gestart met de geplande inspanningen. Vanwege gebrek aan capaciteit door personeelsuitval en personeelstekorten is er noodgedwongen geprioriteerd en gefaseerd. Desondanks zijn er mooie resultaten behaald, zoals:
Toekomstbestendige basis
De bestuursopdracht Zaantheater is vastgesteld en uitgevoerd. Het hieruit voortvloeiende voorkeursscenario wordt verder uitgewerkt en in 2026 ter besluitvorming voorgelegd. De doorontwikkeling van de popfunctie heeft vorm gekregen door samenwerking met de initiatiefnemers van het poppodium in het Damgebied. De bibliotheek heeft mooie stappen gezet in de doorontwikkeling op het gebied van ontmoeting en dialoog. Het project 'de nieuwe Pelikaan', de cultureel-maatschappelijke voorziening aan het Durghorstplantsoen, heeft om bovengenoemde reden vertraging opgelopen maar inmiddels wordt er weer gewerkt aan het opstellen van contracten tussen de drie partijen en het verder uitwerken van de ruimtelijke inpassing.
Duurzaam exploitatiemodel Zaanse Schans
Het besluit richting een toekomstbestendige Zaanse Schans was de start richting een duurzaam exploitatiemodel. In de periode na het raadsbesluit is er gestart met het uitwerken van verschillende deelonderwerpen en het voorbereiden van een onttrekkingsbesluit. De samenwerking en het gesprek tussen erfgoedpartijen, ondernemers, bewoners en gemeente zijn hersteld en geïntensiveerd. Daarnaast zijn grondposities het in kaart gebracht, is gestart met het opstellen van een integraal veiligheids- en crowd-managementaanpak en de varianten voor het verleggen van het fietspad zijn verdiept. Tot slot werken erfgoedpartijen toe naar integratie en de besteding van aanloop- en transitiekosten verloopt volgens planning en binnen de beschikbare budgetten.
Zichtbaarheid en verbinding
Via netwerkbijeenkomsten en nieuwsbrieven bleven we in goed contact met het culturele ecosysteem. Via workshops en coaching ondersteunden we kleine instellingen en verenigingen. Met de grote instellingen oefenden we het opgavegericht samenwerken.
Kunst en cultuur groeien mee met de gemeente
We hebben gewerkt aan het opstellen van een financiële strategie o m in kaart te brengen welke externe financieringsmogelijkheden er zijn om de budgetten voor kunst en cultuur mee te laten groeien met de behoeftes van de gemeente, en wat ervoor nodig is om deze mogelijkheden te benutten . Integraal binnen de opgave economie is een Aanpak broedplaatsen ontwikkeld. Beide stukken liggen begin 2026 ter besluitvorming voor.
Kunst en cultuur voor iedereen
De nieuwe visie op het Centrum voor de Kunsten is vastgesteld door de Raad. Fluxus heeft op basis hiervan een Plan van Aanpak ontwikkeld. We hebben de sector gestimuleerd om actief te blijven werken aan het Actieplan kunst en cultuur inclusief en hen hierbij gefaciliteerd. Helaas konden we op het gebied van cultuureducatie minder doen dan gewenst, zoals de ontwikkeling van een nieuwe invulling van de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen. Wel onderzochten we door middel van een pilot, die doorloopt in 2026, hoe cultuurcoaches in de gemeente het beste ingezet kunnen worden om een brug te slaan tussen cultuur, onderwijs en welzijn.
Bruisende stad en dorpen vanuit het dynamische Zaanse DNA, Evenementen
Het was een jaar met een roze rand eromheen, Roze Zaterdag leefde het hele jaar door in de gemeente met als hoogtepunt Roze Zaterdag op 28 juni. Een evenement met landelijke (pers)aandacht wat 20.000 bezoekers naar Zaandam trok, een dag van diversiteit en verbinding.
In totaal hebben er ruim 300 evenementen klein en groot plaatsgevonden verdeeld over heel Zaanstad. Het jaarlijkse Darwinpark festival won de impact award prijs op het nationale evenementen congres. Met de bestuursopdracht meer mogelijk maken slagen we er steeds beter in om samen met organisatoren mooie en veilige events te laten plaatsvinden. Daarnaast hebben we de eerste jaargang gehad van de Zaanse Event Academy, een gratis opleidingsprogramma voor organisatoren van evenementen, herdenkingen en bijeenkomsten met als doel hen te faciliteren bij het aanvragen van een evenementenvergunning of het veilig laten verlopen van hun activiteit. Ruim 20 organisatoren hebben dit programma doorlopen. De planvorming die we van hen mochten ontvangen was aanzienlijk beter dan die in voorgaande jaren. Ook merkten we dat door dit soort initiatieven de afstand tussen gemeente en organisatoren kleiner geworden is. In plaats van praten over elkaar in een vroeg stadium al praten met elkaar.