Verbonden partijen

Gemeenschappelijke regeling - openbaar lichaam

GGD Zaanstreek-Waterland beschermt, bewaakt en bevordert de gezondheid en de (sociale) veiligheid van alle mensen in de regio. Daarbij staat een preventieve en collectieve aanpak voorop, met specifieke aandacht voor bevordering van participatie en ondersteuning van de eigen regie van mensen. Als uitvoeringsorganisatie van de gemeenten sluit de GGD aan bij de gemeentelijke verantwoordelijkheden in het sociaal domein.

Een lid van het Algemeen Bestuur (AB) heeft in de vergadering van het AB één stem. In die gevallen waarin Zaanstad en Purmerend zwaarwegende bezwaren hebben tegen een voorstel en met het oog daarop tegenstemmen, leidt die tegenstem tot verwerping van het voorstel. Het voorgaande is niet van toepassing op het voorstel tot vaststelling van de begroting respectievelijk de jaarrekening van de GGD. Wethouder Onclin is voorzitter van het DB en het AB, plaatsvervanger wethouder Slegers.

Ontwikkelingen

Verhuizing van GGD ZW naar VrZW Prins Bernardplein vertraagd

GGD ZW is in 2025 nog niet verhuisd naar de locatie van de VrZW aan het Prins Bernardplein. De verwachting is dat dit in 2026 zal plaatsvinden.

Verkenning verdere samenwerking GGD ZW en VrZW

In 2025 hebben de GGD ZW en de GGD ZW ingestemd om te verkennen of beide organisaties meer met elkaar kunnen gaan samenwerken. Een extern bureau kreeg de opdracht om meerder scenario’s te verkennen. Het Algemeen Bestuur van de GGD ZW en VrZW hebben kennis genomen van de uitkomsten van deze verkenning. In 2026 krijgt dit een vervolg.

GGD ZaWa werkt actief samen met GGD Amsterdam op het gebied van infectieziektebestrijding.

Eind 2024 heeft het AB de samenwerkingsafspraken met GGD Amsterdam vastgesteld (zie GGD-raadsinformatiebrief 19 december 2024 Update uitvoering IZB). Om de toegankelijkheid voor specifieke kwetsbare groepen te vergroten, worden vanuit het centrum seksuele gezondheid wekelijks spreekuren in Zaandam aangeboden.

De GGD is in het derde kwartaal van 2025 gestart met een wijkgerichte aanpak om de vaccinatiegraad op peil te houden op basis van een incidentele plustaak vanuit GALA middelen.  De GGD is in het derde kwartaal van 2025 gestart met een wijkgerichte aanpak om de vaccinatiegraad op peil te houden op basis van een incidentele plustaak vanuit GALA middelen.  De GGD ZW werkt hier samen met de GGD Amsterdam. GGD Amsterdam heeft positieve resultaten laten zien van hun wijkaanpak.

Over de algemene Infectieziektenbestrijding zijn 2 raadsinformatiebrieven verzonden (9451504 en 9451505). Ook was er op 11 december 2025 met de raad een technische sessie over de wijkgerichte aanpak vaccinatiegraad.

Beter inzicht in de context van de door de GGD opgeleverde cijfers

We zetten samen met de GGD stappen hierin. Het gaat om het inzicht in bestaande (contract)taken. Hierover worden nieuwe resultaatafspraken gemaakt. Een voorbeeld hiervan is dat we graag willen weten hoeveel deelnemers uit kwetsbare doelgroepen bereikt worden, en niet alleen het aantal deelnemers aan een interventie. Dit om gezondheidsverschillen zoveel mogelijk te minimaliseren.

Financiële knelpunten:

• De SPUK voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) loopt in 2026 gedeeltelijk af en wordt per 2027 met 10% gekort. Een deel van de plustaken van de GGD wordt hieruit gefinancierd. Er wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn voor voortzetting van deze taken door tijdig zoeken naar alternatieve financiering (afhankelijk van de wens om uitvoering van taken wel of niet voort te zetten). Dit heeft dus mogelijk gevolgen voor de omvang van ons plustakenpakket bij de GGD. De GGD plustaken vanuit GALA zijn: JOGG Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst, Fris op School, extra monitoring t.b.v. Zaans Preventie Model, wijkaanpak Vaccinatiegraad, Moeders van Zaandam, Nu niet zwanger, Weerbaarheidstrainingen PO.
• Bezuinigingen in relatie tot knelpunten bij Veilig Thuis en Meldpunt en Advies Bijzondere Zorg (MABZ)

De GGD heeft net als alle gemeenschappelijke regelingen in de regio te maken met door de regiogemeenten opgelegde bezuinigingen. Hiervoor zijn verschillende maatregelen vastgesteld in de begroting 2026 van de GGD (zie ook hieronder bij financiële positie). Daarnaast is als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen meer druk ontstaan op Veilig Thuis en het Meld- en Adviespunt Bijzondere Zorg (MABZ). In 2025 is gebleken dat voor deze taken meer capaciteit en geld benodigd is. De gemeenteraden kunnen hierover een zienswijze indienen bij de aangekondigde begrotingswijziging voor 2026 en de GGD begroting voor 2027.

Risicoprofiel

Gemeenten zijn wettelijk verplicht om een GGD in stand te houden voor de uitvoering van de taken op het gebied van de publieke gezondheidszorg. Het risicoprofiel van de GGD is hoog: de financiële bijdrage in de Gemeenschappelijke Regeling is groot (ongeveer € 12,5 mln. deelnemersbijdrage voor het basispakket en € 3,5 mln. aan plustaken in 2025), terwijl de gemeente Zaanstad maar beperkte invloed heeft in het Algemeen Bestuur. Iedere gemeente heeft één stem. Dit betekent voor Zaanstad een stemverhouding van 14% en een financiële deelnemersbijdrage van 47% voor het basispakket. De politieke en maatschappelijke betrokkenheid zijn eveneens groot: de activiteiten van de GGD betreffen de gezondheid en veiligheid van de inwoners. Een probleem op het gebied van volksgezondheid of veiligheid haalt direct de pers en heeft zijn weerslag op de politiek.

Financiële positie

Jaarrekening 2024

De door het Algemeen Bestuur vastgestelde jaarrekening 2024 gaf een positief resultaat van € 73.912. Hierbij is het positieve resultaat bestemd voor het vervangen van het instrumentarium van Jeugdgezondheidszorg. Dit instrumentarium is verouderd en er is onvoldoende budget voor de nodige vervanging.

Rechtmatigheidsverantwoording

De onafhankelijke accountant heeft een goedkeurende controleverklaring afgegeven over de getrouwheid; dat alle baten en lasten juist en volledig in de jaarrekening zijn verwerkt. Bij de jaarrekening 2024 heeft het dagelijks bestuur voor de tweede keer zelf een rechtmatigheidsverantwoording afgegeven; of wet- en regelgeving is nageleefd. De rechtmatigheidsafwijkingen (rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden) komen boven de overeengekomen verantwoordingsgrens uit. Dit komt doordat inkopen in het verleden niet Europees zijn aanbesteed, terwijl dit vanwege de waarde van de inkopen wel had gemoeten. Dit geldt onder andere voor inkopen (zoals inhuur personeel) die tijdens de “coronajaren” 2021 en 2022 zijn gedaan en zijn verlengd. De rechtmatigheidsfout bedraagt voor 2024 € 3,2 mln. De GGD heeft hierop een verbetertraject gestart met als doel om alle contracten in het vervolg rechtmatig af te sluiten. Volgens het accountantsverslag heeft de GGD “in 2024 stappen gezet om dit proces te verbeteren en strikter toe te zien dat aanbestedingen volgens de juiste procedures worden uitgevoerd

Begroting 2026-2029 inclusief bezuinigingsvoorstel

De begroting 2026 is inclusief bezuinigingsvoorstel ter zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden. De

begroting is opgesteld binnen de kaders van de kadernota 2026. De Kadernota 2026 van de GGD is niet ter zienswijze aan de gemeenteraden voorgelegd. Naast autonome (indexatie loonkosten) en neutrale wijzigingen (verschuivingen van plustaken naar het basispakket), is hierin voor € 710.000 structureel aan extra kosten opgevoerd voor document- en archiefbeheer, cybersecurity en ICT. Deze kosten zijn voor bijna € 600.000 gedekt door voordelen op de bedrijfsvoering (o.a. door voordelen uit de samenwerking met de VrZW). Het overige deel van deze kosten is autonoom, omdat de GGD moet voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van archiefbeheer.

De deelnemersbijdrage van Zaanstad komt in de Begroting 2026 van de GGD uit op € 12.504.125. Dit is € 36.274 lager (voordeel) dan waar bij de Kadernota 2026 van is uitgegaan. Dit komt vooral voort doordat de indexatie van de loonkosten is verlaagd. De raad heeft een positieve zienswijze gegeven over het vaststellen van de begroting.

Verder heeft de GGD een bezuinigingsscenario voorgelegd, waarin wordt bezuinigd op taken waar beperkte directe impact is voor bewoners. Dit scenario bevat een bezuiniging van 2,3% ten opzichte van de deelnemersbijdrage van Zaanstad. Ook hierover heeft de raad een positieve zienswijze afgegeven.

Het AB van de GGD ZW gaf de volgende reactie op de zienswijze:

Het AB deelt mee dat met scenario 2,3% op de deelnemersbijdrage wordt bespaard. De suggestie om eventuele frictiekosten zoveel mogelijk te dekken uit de algemene reserve neemt het AB over.

Jaarlijks wordt het dienstenoverzicht (basis- en plustaken) gezamenlijk met gemeenten bekeken.

Het AB neemt de reactie over om continue te blijven zoeken naar efficiency binnen onze dienstverlening en naar synergie in samenwerking met de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland.

Risico’s en beheersmaatregelen

• Risico: Personeelstekorten (landelijk fenomeen) leiden tot verslechteren dienstverlening aan inwoners en wachtlijsten

Beheersmaatregel: In samenwerking met GGD sturen op prioriteren van dienstverlening aan meest kwetsbare inwoners. Stimuleren van bovenregionale samenwerking om dienstverlening op peil te houden. GGD stuurt actief op terugdringen van het ziekteverzuim. Een extern bureau voert exitgesprekken om inzicht te krijgen in en grip te krijgen op het verloop en het behoud van werknemers.

• Risico: Aanbod GGD sluit niet voldoende aan op behoefte inwoners/ maatschappelijke visie gemeente

Beheersmaatregel: periodiek inhoudelijk overleg om beleidskeuzes door te nemen en bestaand aanbod te verbeteren of nieuw aanbod te implementeren.

• Risico: GGD is eigen risicodrager. Afschaling van taken/ opdrachten kunnen leiden tot (langdurige) frictiekosten die aan gemeenten worden doorbelast

Beheersmaatregel: Zaanstad communiceert als goed opdrachtgever tijdig het afstoten van taken/ opdrachten, zodat de GGD tijd heeft om passende maatregelen te nemen de frictiekosten te beperken. Verder zullen we erop aansturen om heldere afspraken te maken over frictiekosten en de wederzijdse verantwoordelijkheid om deze te beperken.

• Risico: Autonome ontwikkelingen, wetwijzigingen en landelijke initiatieven kunnen leiden tot uitbreiding van capaciteit c.q. aanbod en toename van de kosten.

Beheersmaatregel: Periodiek overleg dat aansluit op de PDCA cyclus om daarmee sneller te kunnen anticiperen op ontwikkelingen in vraag en aanbod, en toekomstige wijzigingen en capaciteitsbehoefte

• Risico: Financiële tekorten groter dan € 450.000 kunnen niet worden opgevangen binnen het weerstandsvermogen (algemene reserve) van de GGD.

Beheersmaatregelen: Vanuit de GGD wordt de risicoanalyse verder aangescherpt. De volgende stap is om risico’s te kwantificeren en te toetsen dat er voor het geheel aan risico’s voldoende weerstandsvermogen aanwezig is. Aangezien gemeenten verantwoordelijk zijn voor de financiering van de GGD, is het zo dat gemeenten uiteindelijk zullen moeten bijdragen als de situatie zich voortdoet dat er tekorten zijn bij de GGD waarvoor onvoldoende weerstandsvermogen aanwezig is.