Onderhoud kapitaalgoederen

De openbare ruimte bestaat uit kapitaalgoederen zoals wegen, groen en speelplaatsen, bruggen, kades, openbare verlichting en verkeersregelinstallaties. In 2022 is de nota onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte (2022/2432) door de raad vastgesteld. Deze nota bevat het beleidskader voor de gemeentelijke kapitaalgoederen in de openbare ruimte.

Kwaliteitsniveau

De Kwaliteitscatalogus van CROW (kennisinstituut voor de openbare ruimte) deelt de technische kwaliteit van de openbare ruimte op in vijf categorieën (A+, A, B, C en D). Kwaliteitsniveau A staat voor een hoog kwaliteitsniveau en kwaliteitsniveau D staat gelijk aan het hebben van een slecht onderhoudsniveau/onderhoudsachterstanden; deze delen van de openbare ruimte zijn niet acceptabel of hadden al vervangen moeten zijn.
De openbare ruimte in Zaanstad wordt ten aanzien van het aspect netheid op kwaliteitsniveau C onderhouden. Uitzondering hierop is het centrumgebied Inverdan bestaande uit de Gedempte Gracht, de Dam en het deel van de Westzijde dat deel uitmaakt van het kernwinkelgebied; dat onderhouden we op kwaliteitsniveau B. De vervanging (technische) van de openbare ruimte vindt plaats op kwaliteitsniveaus D ingepland in het meerjaren investeringsplan (MIP) openbare ruimte.

Onderhoudsplan

Het volgende onderhoudsplan is van toepassing:

De nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’ geeft inzicht in de onderhoudstoestand (anno 2022), legt de haalbare onderhoudskwaliteit vast en geeft inzicht in de hiertoe beschikbare en benodigde middelen. In de nota wordt vooruitgekeken naar de opgave voor de jaren 2022 en verder.
Zaanstad streeft ernaar om de onderhoudsachterstanden niet verder te laten oplopen dan 15% van het gemeentelijk areaal. Deze ambitie is door de raad vastgesteld in 2017 en vergelijkbaar met andere gemeenten als Amsterdam, Haarlem en Rotterdam.
In 2021 zijn delen van de openbare ruimte opnieuw geïnspecteerd. Op basis daarvan is de hoogte van de onderhoudsachterstanden geactualiseerd en is een nieuwe prognose gemaakt ten aanzien van de benodigde financiële middelen voor de komende jaren. De totale onderhoudsachterstanden zijn in de nota Onderhoud kapitaalgoederen 2022 gesteld op € 32,8 mln. In de Jaarrekening 2024 waren die € 53,7 mln. en de huidige onderhoudsachterstanden zijn € 62,2 mln.
Sinds 2021 is de civieltechnische capaciteit onvoldoende, waardoor de onderhoudsachterstanden zijn toegenomen. Dit wordt mede veroorzaakt door de bouwplannen in Zaanstad. Dit vraagt ongeveer 30% van de beschikbare voorbereidingscapaciteit die niet ingezet kan worden voor de vervanging van de openbare ruimte. De realisatie is in 2025 gestegen van € 38 mln. in 2024 naar € 39,6 mln. in 2025. De onderhoudsachterstanden namen in 2025 verder toe met € 8,5 mln. Dit houdt in dat de verdere verruiming van civieltechnische voorbereidingscapaciteit nodig is.
Jaarlijks wordt het meerjaren-investeringsplan (MIP) voor de openbare ruimte geactualiseerd waarbij rekening wordt gehouden met woningbouw/bouwimpuls. Binnen de financiële ruimte worden de in het MIP de vervangingsinvesteringen voor de komende jaren benoemd.

Speerpunten 2025

Consolideren van de onderhoudsachterstanden
We onderhouden de openbare ruimte op niveau C en Inverdan op niveau B. De openbare ruimte van Wormerveer hebben we in 2024 als proef op B-niveau onderhouden. Dit gebeurde door een vast team in plaats van in een reguliere cyclus. In 2025 is de proef geëvalueerd.
We hebben de vervanging van de openbare ruimte volgens het Meerjaren-investeringsprogramma (MIP) uitgevoerd. Er is in totaal voor een bedrag van € 39,6 mln. besteed.

Werving van civieltechnische voorbereidingscapaciteit voor vervangingsprojecten
We hebben nog steeds gebrek aan personeel in de civiele voorbereiding, ondanks alle inzet hierop. De financiële middelen blijven in de komende jaren beschikbaar om het noodzakelijke onderhoud in te halen.

Samenwerking met externe partijen
Om het werkpakket te kunnen realiseren, moeten we projecten en inzet van partijen goed op elkaar afstemmen.

Ontwerpaanpak openbare ruimte
De ontwerpaanpak is vastgesteld als bouwsteen van de Omgevingsvisie en is gericht op de inrichting en inrichtingsprincipes van de openbare ruimte. De ontwerpaanpak wordt geïmplementeerd in de organisatie om gebruikt te worden als ontwerpuitgangspunt bij projecten in de openbare ruimte.

Ontwikkelen met kwaliteit
We ontwikkelen de openbare ruimte waar mogelijk met de gepaste kwaliteit.

De gemeente groener maken
Voor de verantwoording op dit speerpunt verwijzen we naar het speerpunt ‘Een zichtbaar groener Zaanstad: ontwikkelen van de stad met kwaliteit’ onder het programma Duurzaamheid.

Financiën

Onderstaand financieel overzicht geeft aan de realisatie van de kapitaalgoederen en het onderhoudsbudget aan ten opzichte van de begroting. Dit betreft de exploitatielasten. De investeringsbedragen zelf komen terug in het onderdeel Investeringen van de jaarrekening.

Bedragen x € 1.000

Toelichting:
Voor een verklaring van het verschil op het onderhoudsbudget voor openbare ruimte wordt verwezen naar de financiële toelichtingen van het programma Verstedelijking. 

Kerncijfers