Financiën

Bedragen x € 1.000

Toelichting
Op het programma Kansengelijkheid resteert een positief saldo aan afwijkingen van € 2,08 mln. Dit saldo bestaat voor € 5,57 mln. uit lagere lasten, € 0,71 mln. uit lagere baten en € 2,78 mln. uit lagere onttrekkingen aan reserves. De afwijkingen worden hieronder toegelicht. Als de afwijking een relatie heeft met een ander programma dan staat dit aangegeven in de voorlaatste kolom.

Bedragen x € 1.000

Afwijkingen met een effect op het jaarrekeningresultaat
1. Werkom
Het voorlopige resultaat 2025 van Werkom was beter dan begroot. Dit wordt op hoofdlijnen verklaard door lagere indexatie van loonkosten, iets hogere omzet en lagere loonkosten, doordat vacatures later zijn ingevuld. Daarnaast zijn er minder Zaanse kandidaten in begeleiding dan begroot. Per saldo betaalt Zaanstad een lagere bijdrage (€ 1,31 mln.).

2. Armoede en schulden
Er ontstaan lagere lasten, omdat het gebruik van de zorgverzekering voor minima lager is dan we hadden voorzien bij de Narap (€ 0,25 mln.). Verder is het aantal mensen met aanspraken uit de periode 2022-2024 op de alleenverdienersregeling lager dan het budget dat het Rijk beschikbaar heeft gesteld (€ 0,22 mln.). Ook kon de afhandeling van aanspraken uit 2025 op de alleenverdienersregeling niet volledig worden gerealiseerd (€ 0,24 mln.). Via de reserve Budgetoverhevelingen is hiervan € 0,15 mln. overgeheveld naar 2026 (zie hoofdstuk Financiën).
Daarnaast is op enkele onderdelen van de dienstverlening, preventie en netwerken minder uitgegeven dan begroot (€ 0,15 mln.)

De baten uit terugvordering en leenbijstand zijn hoger dan wij hadden voorzien bij de Narap (€ 0,14 mln.).
De uitvoering van een reeks incidentele maatregelen schuift door naar 2026. De onttrekking aan de reserve Armoede en Schulden is hierdoor ook lager (€ 0,23 mln.).

3. Onderwijshuisvesting
Voor de tijdelijk in beheer zijnde gebouwen zijn de werkelijke onderhoudskosten lager dan begroot (€ 0,10 mln.). Dit geldt ook voor de verzekerings- en ozb-lasten (€ 0,06 mln.). De plaatsing van de tijdelijke huisvesting voor de scholen aan de Doniastraat en de Tjotterlaan is uitgesteld naar 2026. Hierdoor zijn de lasten lager (€ 0,19 mln.). Daartegenover staat een hogere storting (€ 0,19 mln.) in de reserve Budgetoverhevelingen (zie hoofdstuk Financiën). Ook ontstaan lagere lasten, doordat er minder werkzaamheden in het kader van verduurzaming (energielabels) zijn uitgevoerd en omdat het opstellen van het nieuwe IHP pas in 2026 start (€ 0,04 mln.). Tot slot zijn er nog enkele overige verschillen die per saldo leiden tot lagere lasten (€ 0,02 mln.). Naast lagere baten ontstaan er ook iets hogere baten (€ 0,04 mln.)             

4. Toerekening capaciteit
Via de kostenverdeling zijn de apparaatslasten en -baten verdeeld. De apparaatslasten binnen dit programma zijn per saldo hoger dan de apparaatsbaten. Voor een toelichting hierop wordt verwezen naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

5. Wijkbudgetten
De subsidieregelingen voor initiatieven en matching worden steeds beter benut, het subsidieplafond is grotendeels bereikt (€ 0,03 mln.). De lagere lasten bij de wijkbudgetten (€ 0,11 mln.) ontstaan doordat enkele activiteiten gefinancierd konden worden vanuit GALA sociale basis, omdat Dock de buurthuisbeheeropdracht met minder kosten heeft uitgevoerd en discriminatie.nl (bureau discriminatiezaken) een lagere subsidieaanvraag heeft gedaan dan het daarvoor beschikbare budget.

6. Inburgering
Er ontstaat een kleine overschrijding op de lasten (€ 0,04 mln.).
Daarnaast konden we meer kosten bij het Rijk declareren. Dat is het gevolg van een voordeel op de lasten voor zogenaamde 'oude wetters' en een nadeel bij de 'nieuwe wetters'. Alleen de inkopen voor inburgeraars die onder de nieuwe wet van 2021 vallen, kunnen we volledig declareren bij het Rijk. Dit leidt tot hoger baten (€ 0,15 mln.).

7. BUIG
Het aantal inwoners met een Participatiewetuitkering was hoger dan de inschatting bij de Narap. Hierdoor waren de uitkeringslasten hoger (€ 0,72 mln.). Zaanstad heeft in 2025 € 6,13 mln. minder aan uitkeringen betaald dan de daarvoor ontvangen Rijksbijdrage. Dat financiële voordeel is kleiner dan bij de Narap werd verwacht.
De totale terugbetalingsschuld van inwoners aan de gemeente door onterecht ontvangen uitkeringen is lager. Hierdoor is het risico kleiner dat inwoners hun schulden niet kunnen betalen. Daarom hoeft de gemeente minder geld te reserveren om dit risico af te dekken. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,36 mln.).

8. Overige kleine verschillen
Het restant aan lagere lasten (€ 0,17 mln.) en lagere baten (€ 0,43 mln.) wordt verklaard door overige diverse kleine afwijkingen binnen deze opgave.


Afwijkingen met saldo neutraal effect op het jaarrekeningresultaat

A. Asielzoekersopvang Gerrit Bolkade
voor het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) zijn extra werkzaamheden uitgevoerd rondom de asielzoekersopvang aan de Gerrit Bolkade. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,11 mln.). Daartegenover staan ook hoger baten van het COA (€ 0,11 mln.).

B. Volwassenen educatie
Zaanstad beheert als centrumgemeente de middelen voor de volwasseneducatie. De lasten van de regio voor volwasseneneducatie zijn lager dan het bedrag dat het Rijk daarvoor beschikbaar heeft gesteld (0,17 mln.). Wel zien we een groei ten opzichte van voorgaande jaren. Hierdoor had de regio minder rijksbijdrage nodig (€ 0,14 mln.) en is de onttrekking aan de reserve laaggeletterdheid ook lager (€ 0,03 mln.).

C. Opvang ontheemden Oekraïne
De lasten voor begeleiding van Oekraïners zijn per saldo lager (€ 0,87 mln.). Dit komt door lagere begeleidingskosten op de locatie Saendenborch. Daarnaast ontstaan hogere lasten als gevolg van afrondende werkzaamheden op de locatie Noorderveenweg. Tot slot konden we risico’s kleiner maken, waardoor wij geen onvoorziene kosten hadden.
Er zijn hogere baten ontvangen van het Rijk, voornamelijk  voor de afrondende werkzaamheden op de locatie Noorderveenweg (€ 0,15 mln.).
Tegenover de lagere lasten en hogere baten staat een lagere onttrekking aan de reserve Opvang Ontheemden Oekraïne (€ 1,02 mln.).

D. Arbeidsmarktregio
Zaanstad beheert als centrumgemeente de middelen die het Rijk ter beschikking stelt aan arbeidsmarktregio’s. De arbeidsmarktregio geeft met deze middelen invulling aan regionale uitdagingen op de arbeidsmarkt. Dit gebeurt in samenwerking met andere publieke en private partijen.
De verdere opbouw van de arbeidsmarktregio en de opbouw van een effectieve besturing hebben veel aandacht gevraagd van de arbeidsmarktregio. De directe dienstverlening liep daardoor achter, wat leidt tot lagere lasten (€ 1,13 mln.) .Daartegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve Arbeidsmarktregio (€ 1,13 mln.).

E. Kansrijke Wijk
Voor het traject rondom de kwaliteitsverbetering VVE is eerst een nulmeting uitgevoerd. Hier was meer tijd voor nodig. Voor de uitvoering van de aanbevelingen uit dit onderzoek waren middelen geraamd in 2025. De start van de uitvoering van de aanbevelingen is in 2026. Hierdoor zijn de lasten lager (€ 1,08 mln.). Hiertegenover staan ook lagere baten uit de subsidie Kansrijke wijk (€ 1,08 mln.) De kosten voor het Interventie Team en voor het Team Wijkgerichte Overlast  zijn wel gemaakt, maar niet binnen dit programma, maar binnen het programma Veiligheid.

F. Gedupeerden kinderopvangtoeslag affaire
We hebben meer verstrekkingen gedaan aan gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire. Ook is extra personeel aangetrokken voor de hulp aan de gedupeerden. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,24 mln.). Daartegenover staan ook hogere baten van het Rijk (€ 0,24 mln.).

G. Regio Deal
In het budget voor Kanswerk waren zowel de kosten voor 2025 als voor 2026 opgenomen. Hierdoor zijn de werkelijke lasten lager (€ 0,16 mln.). Hiertegenover staan ook lagere baten van het Rijk (€ 0,12 mln.).
Wij hebben de voorgenomen aanschaf van ANPR-camera's niet gerealiseerd in 2025. Dit leidt tot lagere lasten binnen het programma Veiligheid (€ 0,23 mln.). Ook zijn de lasten voor waterspelen Darwin Park en Noorder IJplas binnen het programma Verstedelijking lager uitgevallen (€ 0,1 mln.). Per saldo ontstaat hiertegenover een lagere onttrekking aan de reserve RegioDeal (€ 0,38 mln.).