Product 1.2 Actief burgerschap
Toelichting op product
We willen het vertrouwen in de overheid en de lokale politiek herstellen. We zetten in op democratische vernieuwing. Dit doen we door meer ruimte te creëren voor het gesprek met inwoners, organisaties en ondernemers. We benutten de kennis en vaardigheden van onze inwoners én faciliteren en stimuleren maatschappelijke initiatieven. Veel Zaankanters zijn actief betrokken bij de samenleving in de vorm van meedenken, meedoen en bijdragen aan hun omgeving. In de Zaanse samenleving is ruimte voor maatschappelijke initiatieven en herdenken en vieren van diversiteit, in verbinding met elkaar en met de randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn. De gemeente wil aansluiten bij wat er al is, dit daar waar nodig faciliteren, verbinden en stimuleren. Het initiatievenplatform voorjewijkie.nl en de subsidies voor maatschappelijk initiatief dragen bij aan de opgaven in de gemeente. Er is ruimte voor ontmoeten: Zaanstad erkent het belang van buurthuizen voor ontmoetingen in de stad en de dorpen. De gemeente ondersteunt deze ontmoetingsplekken richting een duurzaam toekomstperspectief. De gemeente zet in op coalities in de wijk en de stad en dorpen en het gezamenlijk werken aan de opgaven van de wijk en de stad en dorpen, waarin de wijk- en themamanagers een coördinerende en faciliterende rol hebben. In partnerschap staan met de omgeving, aansluiten bij de kracht van de inwoners zelf en het stimuleren van ontmoeting vormen de voorwaarden voor een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen, op eigen wijze en naar vermogen. Differentiëren naar opgave en gebied is nodig, omdat de kansen van inwoners in gebieden verschillen. Zaanstad kent een lange traditie als het gaat om emancipatie en inclusie en mee kunnen doen in de samenleving. We investeren steeds in het hernieuwen van de bestaande contacten in stad en dorpen; het versterken van het netwerk met verschillende gemeenschappen en sleutelfiguren; het vroegtijdig ophalen van signalen van netwerken en wijken en intern beleggen. We faciliteren gesprekken en brengen verschillende partijen bijeen op diverse thema’s. We blijven met respect voor elkaar de dialoog voeren over maatschappelijke onderwerpen zoals discriminatie, integratie en slavernijverleden. En zorgen ervoor dat we elkaar niet uitsluiten. |
|---|
Naam | Realisatie 2022 | Realisatie 2023 | Realisatie 2024 | Realisatie 2025 | Begroting 2025 | Streef- | Bron |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
% Bezoek en behoefte aan buurthuis (ja, enkele keer + ja, geregeld) | 19% | 19% | 21% | 20% | 20% | 18>20% | Zaanpeiling |
% Inwoners dat zegt actief te zijn als vrijwilliger | 29% | 28% | 28% | 26% | 30% | 35,0% | Zaanpeiling |
% Inwoners dat zegt afgelopen jaar actief te zijn geweest om zijn buurt te verbeteren | 29% | 33% | 31% | 32% | 35% | 33,0% | Zaanpeiling |
Toelichting indicatoren
% Bezoek en behoefte aan buurthuis
Ten opzichte van 2024 zijn de cijfers met 1 procent gedaald. Dit is te verklaren door de verhuizing en de wat aangepaste programmering van buurthuis de Vuister in 2025.
% Inwoners dat zegt actief te zijn als vrijwilliger
De cijfers voor vrijwilligerswerk laten zich moeilijk duiden. Landelijk is het vrijwilligerswerk weer terug op niveau van 2023 en van voor 2017. Bevolkingsgroepen verschillen in het doen van vrijwilligerswerk. Er zijn bovengemiddeld veel vrijwilligers onder hbo- en universitair geschoolden, hogere inkomens, zelfstandigen, gepensioneerden, en mensen in de leeftijd van 35 tot 55 jaar en van 65 tot 75 jaar. Een trend is, dat er relatief meer mensen korter vrijwilligerswerk doen. Het is mogelijk dat de vraagstelling vooral gericht is op structureel vrijwilligerswerk.
Terugblik op speerpunten 2025
Ondersteunen van buurthuizen als plekken voor ontmoeting en activiteit
We werkten aan een te herziene subsidieregeling voor de buurthuizen, waarin ontmoeting en preventief werken centraal staan. Buurthuisbesturen hebben een advies uitgebracht over deze regeling in een traject dat is gefaciliteerd door de gemeente. Besluitvorming vindt plaats begin 2026 en de regeling zal in 2027 van kracht gaan. In dit kader zijn er ook gesprekken gevoerd met alle buurthuisbesturen, die in de huidige regeling subsidie ontvangen, om de wijzigingen en eventuele implicaties van de herziene regeling te bespreken. Voor buurthuis de Vuister is aanvullend advies georganiseerd met betrekking tot de nieuwbouw. Het Huis van de Wijk (Poelenburg) is als project in ontwikkeling. Er zijn onder andere plattegronden uitgewerkt voor het buurthuisgedeelte.
Faciliteren, verbinden en stimuleren van vrijwilligers en maatschappelijk initiatief
De subsidieregelingen van 'Voor je Wijkie' is geëvalueerd. De eerder doorgevoerde verbeteringen functioneren goed en leiden tot een hogere en bredere benutting. De beschikbare subsidiebudgetten zijn vrijwel volledig benut. Daarnaast is het platform 'Zaankanters voor Elkaar' verder gegroeid en zijn de eerste stappen gezet om jongeren beter te bereiken, waaronder de ontwikkeling van een jongerensectie op het platform. Via wijk- en themamanagers is in alle wijken actief ingezet op het ondersteunen van bewonersinitiatieven en het versterken van lokale netwerken.
Vluchtelingenopvang
De opvang van vluchtelingen bleef een omvangrijke gemeentelijke taak. De opvangcapaciteit voor Oekraïense ontheemden is gehandhaafd. Enkele locaties zijn afgesloten of opgeschaald, waaronder de beëindiging van de opvang in Wormerveer en de voorbereiding op de sluiting van Saendenborch in 2026. Eind 2025 verbleven 688 Oekraïense vluchtelingen in Zaanstad.
Daarnaast is per 1 januari 2025 de wettelijke eigen bijdrage voor volwassen Oekraïense ontheemden ingevoerd en per 1 oktober verhoogd. Deze bijdrage wordt afgedragen aan het Rijk.
De COA-opvanglocaties in de Achtersluispolder en de Gerrit Bolkade boden in totaal ruimte aan 1.550 asielzoekers en nog niet gehuisveste statushouders. De stroomvoorziening op de Gerrit Bolkade is op orde gebracht. Ook is een pilot met UWV, COA en WSP (Werkgevers Servicepunt Zaanstreek-Waterland) gestart om asielzoekers en statushouders naar werk te begeleiden. Eind 2025 zijn 192 matches gerealiseerd, waarvan 120 asielzoekers inmiddels aan het werk zijn.
Roze Zaterdag
Op 28 juni 2025 kleurde Zaanstad roze tijdens de landelijke viering van Roze Zaterdag. Voor het eerst in de geschiedenis vond dit oudste pride-evenement van Nederland plaats in de Zaanstreek met als thema ‘De Zaanstreek in alle kleuren’. Het evenement stond in het teken van zichtbaarheid, acceptatie en inclusie en bood een gevarieerd programma, verspreid door het centrum van Zaandam. Met 20.000 bezoekers was het een feestelijke en positieve dag, waarin saamhorigheid, inclusie en diversiteit centraal stonden. Roze Zaterdag in Zaanstad werd volgens de externe partijen breed gewaardeerd als een feestelijk, inclusief en verbindend evenement dat zichtbaar bijdroeg aan de emancipatie van de lhbtiqa+ gemeenschap.
Diversiteit en Inclusie
Rondom diversiteit, inclusie en multicultureel samenleven is er verder ingezet op verbinding met de stad. Er zijn 3 dialoogbijeenkomsten georganiseerd, het lhbtiqa+ netwerkoverleg is nieuw leven in geblazen en de multiculturele netwerken en klankbordgroepen in de stad zijn uitgebreid en versterkt. Daarnaast heeft er voor de Visie op Herdenken en Vieren een intensieve verkenning plaatsgevonden in de stad. In 2026 wordt die voorgelegd aan de Raad. Het onderzoek naar de doorwerking van het slavernijverleden in Zaanstad is in volle gang.