Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Klimaatverandering brengt steeds meer risico’s met zich mee voor gemeenten in Nederland, ook voor Zaanstad. We zien de gevolgen in onze leefomgeving, maar klimaatverandering kan ook financiële risico’s veroorzaken. Daarom maken we binnen klimaatrisico’s een verschil tussen financiële en niet ‑ financiële risico’s.
We staan in contact met andere gemeenten om te leren van hun aanpak. De gemeente Haarlemmermeer onderzoekt verschillende scenario’s voor klimaatverandering en is verder in dit proces dan Zaanstad. We hebben inmiddels contact met hen opgenomen en hun dossier bekeken. Dat dossier geeft vooral inzicht in de (financiële) risico’s van klimaatverandering en hoe je die kunt duiden.
Op dit moment stellen wordt een brief opgesteld aan de directie van Zaanstad, waarin wordt gevraagd om een besluit over de richting de richting die Zaanstad op wil gaan en hoe de aanpak verder kan worden vormgegeven. Met dit besluit kunnen we duidelijkheid creëren en tijdig en gericht werken aan het beheersen van de klimaatrisico’s.

Afgelopen jaar hebben we overleg gehad met de gemeente Haarlemmermeer, die een onderzoek is gestart naar het in beeld brengen van klimaatrisico’s en de mogelijke financiële gevolgen daarvan. Tijdens deze gesprekken hebben we hun proces doorgenomen en hun plan van aanpak bekeken. Deze informatie helpt ons om beter te bepalen welke onderdelen voor Zaanstad relevant kunnen zijn bij het verder vormgeven van onze eigen aanpak rond klimaatrisico’s.

Niet-financiële risico’s
Deze risico’s hebben vooral impact op de infrastructuur, gezondheid en leefbaarheid van Zaanstad:

• Infrastructuur : Extreme weersomstandigheden, zoals stormen en hevige regenval, kunnen schade veroorzaken aan wegen, bruggen en gebouwen. Dit zorgt voor verstoringen in het dagelijks leven.
• Wateroverlast : Door hevige neerslag kunnen laaggelegen gebieden overstromen en ontstaan waterproblemen in de stad. Zowel droogte als piekbelasting door regenval kunnen effect hebben op waterkwaliteit, leveringszekerheid en druk op riolering.
• Hittegolven en droogte : Langdurige hitteperiodes zijn een gezondheidsrisico, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen en kinderen. Bijvoorbeeld risico's door verslechterde luchtkwaliteit, toename van pollen of impact van hogere luchtvochtigheid op kwetsbare groepen. Droogte legt ook druk op stedelijk groen en de drinkwatervoorziening.
• Leefbaarheid en veiligheid : Klimaatverandering kan de kwaliteit van leven verminderen en leidt tot maatschappelijke uitdagingen. Daarom stimuleert Zaanstad initiatieven om de stad groener en klimaat-robuuster te maken, bijvoorbeeld via het programma ‘Zelf Vergroenen ’ - (Zaanstad klimaatadaptie) .
• Impact op natuur en biodiversiteit
  Verlies van biodiversiteit vormt een risico, schade aan groengebieden en ecologische systemen door hitte, droogte en watertekort.
• Data- en kennisbeschikbaarheid
  Een goede dataverzameling en actuele stresstesten zijn bepalend voor het inzicht in klimaatrisico's. Beperkingen daarin vormen zelf een risico om het totale risicobeeld in kaart te brengen en te kunnen sturen.
• Afhankelijkheid van externe partijen
  Veel klimaatrisico's zijn gekoppeld aan regionale partners (waterschap, provincie). Afstemming of vertragingen kunnen gevolgen hebben voor de stad en de leefbaarheid.

Financiële risico’s
De financiële gevolgen van klimaatverandering zijn eveneens significant:

• Kosten klimaatschade : Schade door extreme weersomstandigheden zoals stormen leidt tot forse herstelkosten. In 2023 zorgde storm Poly voor een kostenstijging naar ongeveer € 1,4 mln., terwijl de jaarlijkse kosten normaal rond € 0,15 mln. liggen. Dit beeld geeft goed weer hoe snel de kosten kunnen toenemen bij een stormschade.
• Onzekerheid in begroting en jaarrekening : De frequentie en intensiteit van klimaatgebeurtenissen zijn moeilijk te voorspellen. Dit veroorzaakt financiële onzekerheid. Het is daarom van belang deze risico’s inzichtelijk te maken en mee te nemen in de financiële weerbaarheid van de gemeente.
• Investeringen in preventie en aanpassing : Om toekomstige schade te beperken, investeert Zaanstad in klimaat adaptieve maatregelen, zoals vergroening van de stad en verbeterd waterbeheer. Deze investeringen zijn vastgelegd in het ‘Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2021-2026 ’ en sluiten aan bij landelijke programma’s zoals het Nationaal Klimaatadaptatieprogramma (landelijk uitvoeringsplan ).

Aanpak en samenwerking
Gemeente Zaanstad werkt actief aan het beter inzichtelijk maken van zowel financiële als niet-financiële klimaatrisico’s. We voeren klimaatadaptatie uit via concrete plannen en stimuleren inwoners om mee te doen aan vergroening en waterberging (Klimaatakkoord Zaanstad) .
Daarnaast werken we nauw samen met regionale partners, zoals omliggende gemeenten, het Hoogheemraadschap en de provincie, om onze aanpak te versterken en kennis te delen. Door deze integrale samenwerking en structurele aanpak bouwen we aan een toekomstbestendige en veerkrachtige gemeente Zaanstad.