Toelichting op de balans

Toelichting
Ultimo 2025 bedraagt het saldo van de bestemmingsreserves € 230,8 mln. Ten opzichte van 2024 zijn de bestemmingsreserves met € 10,8 mln. afgenomen. Er is € 62,9 mln. toegevoegd en € 73,7 mln. onttrokken. Een toelichting op de nieuwe bestemmingsreserves en de belangrijkste mutaties is hieronder opgenomen. Het verloopoverzicht per afzonderlijke bestemmingsreserve is terug te vinden onder Bijlage 6.3 Bestemmingsreserves.
Nieuwe bestemmingsreserves :

• Verbinding A8/A9: Deze reserve is ingesteld voor de dekking van de lasten voor het tot stand brengen van de verbinding tussen de snelwegen A8 en A9. Vanuit het Investeringsfonds wordt € 14,0 mln. toegevoegd.
• HOV ZaanIJ: Deze reserve is ingesteld voor het aanleggen van een hoogwaardige openbaarvervoersverbinding tussen Amsterdam en Zaanstad. Er wordt € 0,8 mln. toegevoegd vanuit het exploitatiebudget voor fase b van de haalbaarheidsfase.  
• Sociale infrastructuur: Deze reserve is ingesteld om sociaal ontwikkelbedrijf Werkom toekomstbestendig te maken. Met deze middelen zal de sociale infrastructuur worden versterkt. Er is € 0,5 mln. toegevoegd vanuit ontvangen rijksmiddelen.  
• Arbeidsmigranten: Deze reserve is ingesteld voor de dekking van de lasten voor de aanpak goede informatievoorziening, hulp en dienstverlening aan EU arbeidsmigranten. Er is € 0,4 mln. toegevoegd vanuit ontvangen rijksmiddelen.
• Bescherming Persoonsgegevens: Deze reserve is ingesteld om een nieuw systeem aan te schaffen en in te richten voor de vastlegging van persoonsgegevens binnen het veiligheidsdomein om te kunnen voldoen aan de richtlijnen en wetgeving rondom de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en privacy. Er word € 0,2 mln. toegevoegd vanuit de algemene middelen.

De grootste mutaties in de bestemmingsreserves betreffen (groter dan € 5 mln.):

• Afschrijvingslasten: In 2025 is er € 6,5 mln. toegevoegd aan de reserve afschrijvingslasten, die is ingesteld om de afschrijvingslasten van investeringsprojecten (zodra ze gereed zijn) te dekken. Er is € 0,6 mln. onttrokken ter dekking van afschrijvingslasten van (afgeronde) investeringsprojecten.
• Budgetoverheveling: In 2025 is op basis van de najaarsrapportage € 7,3 mln. toegevoegd aan de reserve. Dit betreft incidenteel beschikbaar gestelde budgetten, welke niet zijn besteed in 2025, maar waarvoor nog wel uitvoering plaats moet vinden in de komende drie jaren. De budgetten van 2024 zijn onttrokken voor € 5,4 mln. en toegevoegd aan het exploitatiebudget.
• Egalisatie begroting: Bij de voorjaarsnota 2025-2029 is besloten om de reserve Egalisatie begroting te herrubriceren naar de algemene reserves. Vanuit de reserve is € 16,6 mln. onttrokken en toegevoegd aan de Egalisatiereserve.
• Investeringsfonds: In 2025 is er € 21,6 mln. onttrokken aan het Investeringsfonds. Er is € 14,0 mln. onttrokken en toegevoegd aan de nieuwe bestemmingsreserve verbinding A8/A9. Daarnaast is er op basis van bestedingen op investeringen € 7,6 mln. onttrokken voor de projecten Bereikbaarheidsdeal € 2,7 mln., Sportpark Hoornse veld € 1,7 mln., Hembrugterrein € 1,1 mln., Busbrug € 0,5 mln., Kwaliteit bestaande woningvoorraad € 0,4 mln. en overige projecten € 1,2 mln.
• Opvang ontheemden Oekraïne: In 2025 is er € 11,4 mln. toegevoegd aan de reserve vanuit rijksbijdragen. Het gaat om € 11,2 mln. voor de opvanglocaties (op basis van het normbedrag van € 44 per bed per nacht) en € 0,2 mln. vanuit de decembercirculaire 2024. De onttrekking van € 11,4 mln. betreft de werkelijke besteding voor de opvang van Oekraïne ontheemden. Het restant van € 4,7 mln. blijft beschikbaar voor opvang ontheemden Oekraïne.
• Transformatiefonds: Als gevolg van de wijziging in het BBV worden vanaf 2017 geen investeringen van maatschappelijk nut meer direct uit de exploitatiebegroting gedekt, maar op de balans geactiveerd. Dat heeft tot gevolg dat er (vooral) in de eerste jaren tijdelijk begrotingsruimte niet besteed blijft en in latere jaren een groter beslag wordt gedaan op de structurele begrotingsruimte. De vrijvallende begrotingsruimte 2025 van € 6,3 mln. is toegevoegd aan de reserve. Totaal is er € 4,3 mln. onttrokken, waarvan € 2,6 voor voorbereidingslasten- en beleidsintensiveringen woningbouwimpuls en € 1,7 mln. voor dekking investering Hoornseveld.
• Verbinding A8/A9: Vanuit het Investeringsfonds is € 14,0 mln. toegevoegd.

Van de materiële bestemmingsreserves lichten wij de aard en reden toe (groter dan € 5 mln.):

• Afschrijvingslasten (€ 34,8 mln.): Zodra de investeringen, die via het Investeringsfonds gedekt worden, gereed zijn, vindt overheveling plaats naar de reserve dekking afschrijvingslasten. De jaarlijkse afschrijvingslasten worden onttrokken aan deze bestemmingsreserve.
• Bodembeheer (€ 6,8 mln.): De bodemreserve wordt gebruikt om langlopende bodemsaneringen en nazorgtrajecten te financieren. Hierbij worden de landelijk gestelde doelen en termijnen uit het bodemconvenant, de gemeentelijke Zaanse doelen uit de Ruimtelijke Milieuvisie en de wettelijke kaders in acht genomen. Daarnaast spant Zaanstad zich in bedrijven en marktpartijen te stimuleren bodemonderzoek en bodemsanering in eigen beheer uit te voeren. Dit draagt bij aan het bereiken van de gestelde doelen.
• Budgetoverheveling (€ 8,1 mln.): De reserve budgetoverheveling is ingesteld voor het overhevelen van budgetten die niet of nog niet geheel zijn uitgevoerd. Het gaat om incidenteel beschikbaar gestelde budgetten, waarbij er een bestuurlijk en maatschappelijke noodzaak is tot uitvoering in het volgende jaar.
• Klimaatakkoord (€ 5,1 mln.): De reserve klimaatakkoord is ingesteld om de transitieopgave vanuit het Nationaal- en Zaans Klimaatakkoord te kunnen bekostigen. In 2040 moet Zaanstad klimaatneutraal zijn. De energietransitie die hiervoor in gang is gezet zal de komende jaren vragen om aanvullende maatregelen en inzet capaciteit vanuit de gemeente. Doordat bestaande capaciteit wordt gedekt vanuit de specifieke uitkering Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) wordt de vrijval op personeelslasten toegevoegd aan de  reserve. Deze middelen kunnen de komende jaren worden aangewend voor intensivering.  
• Investeringsfonds (€ 65,1 mln.): Het Investeringsfonds is ingesteld om investeringen beter tegen elkaar af te wegen en de financiële beheersing te versterken. De begrote toevoeging en onttrekking wordt onderbouwd in de bestuursrapportages en via losse besluiten.
• Transformatiefonds (€ 58,9 mln.): Dit is een reserve die gevoed wordt met de niet benutte exploitatielasten (begrotingsruimte), die is ontstaan als gevolg van het verplicht activeren van alle investeringen met maatschappelijk nut in de openbare ruimte. Het doel van het fonds is het bevorderen van de maatschappelijk gewenste (versnelde) realisatie van woningbouwlocaties. Uit het fonds worden bijdragen aan investeringen gedekt indien aan de voorwaarden uit de financiële verordening is voldaan.